11/08/2026
სისინა ბგერების (ს, ზ, ც, ძ, წ) გამოთქმის დარღვევა (სიგმატიზმი) ბავშვთა ასაკში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ლოგოპედიური პრობლემაა. სწორი არტიკულაციის გამოსამუშავებლად აუცილებელია კომპლექსური მიდგომა, რომელიც მოიცავს საარტიკულაციო ტუჩ-პირის ვარჯიშებს, სუნთქვით და ფონეტიკურ სავარჯიშოებს.
ლოგოპედები მუშაობას ეტაპობრივად, სპეციალური წესების დაცვით წარმართავენ.
მუშაობის ეტაპები და სავარჯიშოები
🔴1. საარტიკულაციო ტუჩ-პირის ვარჯიშები (ენისა და ტუჩების კუნთების გასავარჯიშებლად)
სისინა ბგერების სწორი წარმოთქმისთვის აუცილებელია, რომ ენის წვერი ქვედა კბილებს ეხებოდეს, ხოლო ტუჩები ღიმილისებრ იყოს გადაწეული.
* „ღიმილი“: ტუჩები გაწიეთ ღიმილისმაგვარად ისე, რომ ზედა და ქვედა კბილები ჩანდეს. გააჩერეთ ამ მდგომარეობაში 5-7 წამი.
* „ხორთუმი“ / „ნიჟარა“: ტუჩები ერთად წინ წაიღეთ მილისებურად (როგორც კოცნისას ან ხორთუმის დროს). მონაცვლეობით გადადით „ღიმილიდან“ „ხორთუმზე“ (გაიმეორეთ 6-8-ჯერ).
* „ფართო ენა“ („ბლინი“): პირი ოდნავ გააღეთ, ფართო ენის წვერი დაასვენეთ ქვედა ტუჩზე და გააჩერეთ მოდუნებულად 5-10 წამით.
* „გორაკა“ / „კლაკნილი“: პირი ნახევრად ღიაა, ენის წვერი მიაბჯინეთ ქვედა კბილების შიდა ზედაპირს, ხოლო ენის ზურგი ოდნავ ამაღლეთ (რუპორისებურად).
* „კბილების გაწმენდა“: პირი გააღეთ და ფართო ენის წვერით „გაასუფთავეთ“ ქვედა კბილების შიდა მხარე მარჯვენა და მარცხენა მხარეს.
🟣2. სუნთქვითი ვარჯიშები (ჰაერის ჭავლ-ნაკადის განსავითარებლად)
სისინა ბგერების დროს ჰაერის ნაკადი მკაცრად ცენტრში უნდა მიედინებოდეს (ენის შუა ღარით).
* ქარის იმიტაცია: აიღეთ ქაღალდის პატარა ნაჭერი ან ბამბა, მიიტანეთ ბავშვის პირთან და სთხოვეთ, ისე დაუბეროს, რომ ჰაერის ნაკადი მკაცრად ქვემოთ და წინ წავიდეს (ისე, რომ ენის წვერი ქვედა კბილებს ეხებოდეს).
* „ბამბის გორაობა“: მაგიდაზე დადეთ პატარა ბამბის გუნდა. სთხოვეთ ბავშვს, ფართო ენის წვერი ქვედა კბილებს მიაბჯინოს და ხანგრძლივად, თანაბრად დაბეროს ჰაერი, რომ ბამბა მაგიდის ბოლოში გადავიდეს.
🔵3. იზოლირებული ბგერის გამოთქმა (დაუფლება)
სავარჯიშოებს იწყებენ თითოეული ბგერით ცალ-ცალკე:
* ბგერა „ს“: პირი ღიმილშია, კბილები იხურება (მცირე დაშორებით), ენის წვერი ეხება ქვედა კბილების ძირს. ბავშვმა უნდა წარმოთქვას გრძელი: სსსსს...
* ბგერა „ზ“: იგივე პოზიცია, ოღონდ ხმოვანების (ხმის) დართვით: ზზზზზ...
* ბგერა „ც“: შედგება ორი ბგერისგან (ტ + ს). პირველ მომენტში ენის წვერი ეხება ზედა კბილების ალვეოლებს (მაგრად), შემდეგ კი მკვეთრად გადადის „ს“-ს პოზიციაზე: ც-ც-ც...
* ბგერა „ძ“: ანალოგიურად, შედგება ბგერებისგან (დ + ზ): ძ-ძ-ძ...
* ბგერა „წ“: აფეთქებადი-სისინა ბგერაა (ტ + ს ჰაერის მკვეთრი დაწოლით).
🟠4. მარცვლებში და სიტყვებში ავტომატიზაცია
როდესაც ბავშვი ცალკეულ ბგერას ამბობს, გადადიან მარცვლებზე, შემდეგ კი სიტყვებზე:
* ღია და დახურული მარცვლები:
* სა, სო, სუ, სი, სე
* ას, ოს, უს, ის, ეს
* სიტყვები საწყის პოზიციაში: სახლი, საათი, ზამთარი, ზარი, ცისფერი, ძაღლი, წიგნი.
* სიტყვები შუა და ბოლო პოზიციაში: კასრი, მაგიდა, მზე, კაცი, ვაშლი.
მნიშვნელოვანი რჩევა:
* სავარჯიშოები უნდა ტარდებოდეს ყოველდღიურად, დღეში 2-ჯერ, თუმცა ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს 10–15 წუთს, რათა ბავშვი არ დაიღალოს.
* სასურველია ვარჯიში ჩატარდეს სარკის წინ, რომ ბავშვმა თვალყური ადევნოს ტუჩებისა და ენის სწორ პოზიციას.
#თამაშთამაშით