26/08/2026
සතිපට්ඨාන සූත්රය
සතිපට්ඨාන සූත්රය — පාලි සහ සිංහල අර්ථය
“එවං මෙ සුතං”
මට මෙසේ අසන්නට ලැබිණි.
“එකං සමයං භගවා කුරුසු විහරති කම්මාසදම්මං නාම කුරුනං නිගමො.”
එක් සමයක භාග්යවතුන් වහන්සේ කුරු රට කම්මාසදම්ම නම් නියම් ගමෙහි වැඩ සිටි සේක.
“තත්ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තේසි — ‘භික්ඛවො’ති.”
එහිදී භාග්යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා, “භික්ෂූනි” යැයි වදාළ සේක.
“භදන්තේ”ති තේ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සෝසුං.
“ස්වාමීනි” යැයි ඒ භික්ෂූහු භාග්යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ.
ඉන්පසු භාග්යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:
“එකායනො අයං, භික්ඛවෙ, මග්ගො සත්තානං විසුද්ධියා, සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය, දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය, ඤායස්ස අධිගමාය, නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය…”
අර්ථය:
“භික්ෂූනි, සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම සඳහාත්, ශෝකය හා වැළපීම ඉක්මවා යාම සඳහාත්, දුක් හා දොම්නස් නැති කිරීම සඳහාත්, නිවැරදි මාර්ගය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහාත්, නිර්වාණය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහාත් ඇති එකම මාර්ගය මෙයයි.”
සතර සතිපට්ඨාන
“කතමා ච සා එකායනො මග්ගො?”
ඒ එකම මාර්ගය කුමක්ද?
“චත්තාරො සතිපට්ඨානා.”
එනම් සතර සතිපට්ඨාන ය.
කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානං — කය පිළිබඳව සිහියෙන් යුතුව නිරීක්ෂණය කිරීම.
වේදනානුපස්සනා සතිපට්ඨානං — වේදනා පිළිබඳව සිහියෙන් යුතුව නිරීක්ෂණය කිරීම.
චිත්තානුපස්සනා සතිපට්ඨානං — සිත පිළිබඳව සිහියෙන් යුතුව නිරීක්ෂණය කිරීම.
ධම්මානුපස්සනා සතිපට්ඨානං — ධර්ම කරුණු පිළිබඳව සිහියෙන් යුතුව නිරීක්ෂණය කිරීම.
“ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායේ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා, විනෙය්ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං.”
අර්ථය:
“භික්ෂූනි, මෙහිදී භික්ෂුව කයෙහි ස්වභාවය කය ලෙසම නුවණින් බලමින් වාසය කරයි. උත්සාහයෙන් යුක්තව (ආතාපී), පැහැදිලි අවබෝධයෙන් යුක්තව (සම්පජානො), සිහියෙන් යුක්තව (සතිමා) සිටී. ලෝකය පිළිබඳ ඇති අභිජ්ඣාව හා දොම්නස දුරු කරයි.”
ආනාපානසති — Ānāpānasati
“අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා.”
අර්ථය:
භික්ෂුව වනයකට හෝ ගසක් මුලකට හෝ හිස් ස්ථානයකට ගොස්, පලඟක් බැඳගෙන, ශරීරය කෙළින් තබාගෙන, සිහිය ඉදිරියෙහි පිහිටුවාගෙන හිඳී.
“සො සතොව අස්සසති, සතොව පස්සසති.”
අර්ථය:
ඔහු සිහියෙන්ම ආශ්වාස කරයි, සිහියෙන්ම ප්රශ්වාස කරයි.
“දීඝං වා අස්සසන්තො ‘දීඝං අස්සසාමී’ති පජානාති.”
අර්ථය:
දිගු ආශ්වාසයක් ගන්නා විට, “මම දිගු ආශ්වාසයක් ගනිමි” යනුවෙන් දනී.
“දීඝං වා පස්සසන්තො ‘දීඝං පස්සසාමී’ති පජානාති.”
අර්ථය:
දිගු ප්රශ්වාසයක් කරන විට, “මම දිගු ප්රශ්වාසයක් කරමි” යනුවෙන් දනී.
“රස්සං වා අස්සසන්තො ‘රස්සං අස්සසාමී’ති පජානාති.”
අර්ථය:
කෙටි ආශ්වාසයක් ගන්නා විට, “මම කෙටි ආශ්වාසයක් ගනිමි” යනුවෙන් දනී.
“රස්සං වා පස්සසන්තො ‘රස්සං පස්සසාමී’ති පජානාති.”
අර්ථය:
කෙටි ප්රශ්වාසයක් කරන විට, “මම කෙටි ප්රශ්වාසයක් කරමි” යනුවෙන් දනී.
මේ ආකාරයට ආනාපානසතියෙන් කය පිළිබඳ සිහිය පවත්වා ගැනීම සතිපට්ඨාන භාවනාවේ පළමු කොටසයි. 🙏
“සබ්බකායපටිසංවේදී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; සබ්බකායපටිසංවේදී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“මුළු කය පිළිබඳව අවබෝධයෙන් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“මුළු කය පිළිබඳව අවබෝධයෙන් ප්රශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාරං අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාරං පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“කාය සංස්කාරය සන්සුන් කරමින් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“කාය සංස්කාරය සන්සුන් කරමින් ප්රශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
මෙහි කායසඞ්ඛාර (Kāyasaṅkhāra) යනු ආශ්වාස-ප්රශ්වාසයයි.
“පීතිපටිසංවේදී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; පීතිපටිසංවේදී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“ප්රීතිය පිළිබඳ අවබෝධයෙන් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“ප්රීතිය පිළිබඳ අවබෝධයෙන් ප්රශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“සුඛපටිසංවේදී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; සුඛපටිසංවේදී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“සුවය පිළිබඳ අවබෝධයෙන් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“සුවය පිළිබඳ අවබෝධයෙන් ප්රශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවේදී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවේදී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“චිත්ත සංස්කාරය පිළිබඳ අවබෝධයෙන් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“චිත්ත සංස්කාරය පිළිබඳ අවබෝධයෙන් ප්රශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
ඊළඟට සිත සන්සුන් කිරීම, සිතට සතුට ඇති කිරීම, සිත එකඟ කිරීම සහ සිත නිදහස් කිරීම පිළිබඳ කොටස එනවා. 🙏
“පස්සම්භයං චිත්තසඞ්ඛාරං අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; පස්සම්භයං චිත්තසඞ්ඛාරං පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“සිතේ සංස්කාරය සන්සුන් කරමින් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“සිතේ සංස්කාරය සන්සුන් කරමින් ප්රශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
සිත පිළිබඳ අවබෝධය
“චිත්තපටිසංවේදී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; චිත්තපටිසංවේදී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“සිත පිළිබඳ අවබෝධයෙන් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“සිත පිළිබඳ අවබෝධයෙන් ප්රශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
සිත සතුටු කිරීම
“අභිප්පමෝදයං චිත්තං අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; අභිප්පමෝදයං චිත්තං පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“සිත ප්රීතියට පත් කරමින් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“සිත ප්රීතියට පත් කරමින් ප්රශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
සිත සමාධිගත කිරීම
“සමාදහං චිත්තං අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; සමාදහං චිත්තං පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“සිත එකඟ කරමින් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“සිත එකඟ කරමින් ප්රශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
සිත නිදහස් කිරීම
“විමෝචයං චිත්තං අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; විමෝචයං චිත්තං පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“සිත නිදහස් කරමින් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
“සිත නිදහස් කරමින් ප්රශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
අනිච්චානුපස්සනා
“අනිච්චානුපස්සී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; අනිච්චානුපස්සී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“සියලු සංස්කාරයන්ගේ අනිත්ය ස්වභාවය නුවණින් බලමින් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
එසේම ප්රශ්වාස කරන විටත් අනිත්ය ස්වභාවය නුවණින් බලයි.
විරාගානුපස්සනා
“විරාගානුපස්සී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; විරාගානුපස්සී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“රාගයෙන් දුරුවීමේ ස්වභාවය නුවණින් බලමින් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
ප්රශ්වාස කරන විටත් එය නුවණින් බලයි.
නිරෝධානුපස්සනා
“නිරෝධානුපස්සී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; නිරෝධානුපස්සී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“සංස්කාරයන්ගේ නිරෝධය නුවණින් බලමින් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
ප්රශ්වාස කරන විටත් නිරෝධය නුවණින් බලයි.
පටිනිස්සග්ගානුපස්සනා
“පටිනිස්සග්ගානුපස්සී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති; පටිනිස්සග්ගානුපස්සී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති.”
අර්ථය:
“සියලු බැඳීම් අත්හැරීමේ ස්වභාවය නුවණින් බලමින් ආශ්වාස කරන්නෙමි” යනුවෙන් පුහුණු වෙයි.
ප්රශ්වාස කරන විටත් අත්හැරීමේ ස්වභාවය නුවණින් බලයි.
මේ ආකාරයට ආශ්වාසය හා ප්රශ්වාසය පිළිබඳ සිහිය පවත්වාගෙන කය, වේදනා, සිත සහ ධර්ම පිළිබඳ නුවණ දියුණු කරගැනීම සතිපට්ඨාන භාවනාවේ වැදගත් කොටසකි. 🙏
2. ඉරියාපථ — Iriyāpatha
“පුන ච පරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගච්ඡන්තෝ වා ‘ගච්ඡාමී’ති පජානාති; ඨිතො වා ‘ඨිතොම්හී’ති පජානාති; නිසින්නෝ වා ‘නිසින්නොම්හී’ති පජානාති; සයානො වා ‘සයානොම්හී’ති පජානාති.”
සිංහල අර්ථය:
“තවද, භික්ෂූනි, භික්ෂුව ඇවිදින විට ‘මම ඇවිදිමි’ යැයි දනී. සිටගෙන සිටින විට ‘මම සිටිමි’ යැයි දනී. හිඳගෙන සිටින විට ‘මම හිඳිමි’ යැයි දනී. වැතිර සිටින විට ‘මම වැතිර සිටිමි’ යැයි දනී.”
ඒ අනුව තම කයෙහි පවතින ඉරියව්ව පිළිබඳව පැහැදිලි සිහියෙන් සිටීම මෙහි අදහසයි.
3. සම්පජඤ්ඤ — Sampajañña
“පුණප්පුණං පච්චවෙක්ඛති” යන අර්ථයෙන්, භික්ෂුව තමන් කරන ක්රියා පිළිබඳව පැහැදිලි අවබෝධයෙන් සිටී.
“අභික්කන්තේ පටික්කන්තේ සම්පජානකාරී හෝති; ආලෝකිතේ විලෝකිතේ සම්පජානකාරී හෝති; සම්මිඤ්ජිතේ පසාරිතේ සම්පජානකාරී හෝති.”
අර්ථය:
ඉදිරියට යන විටත්, ආපසු යන විටත් සිහියෙන් හා පැහැදිලි අවබෝධයෙන් සිටී.
බලන විටත්, වෙනත් දිශාවකට බලන විටත් එසේම දැනුවත්ව සිටී.
අත්පා හැකිළවීමේදීත්, දිගහැරීමේදීත් පැහැදිලි අවබෝධයෙන් සිටී.
“සංඝාටි පත්ත චීවර ධාරණේ සම්පජානකාරී හෝති.”
අර්ථය:
සිවුරු, පාත්ර ආදිය භාවිත කරන විටද පැහැදිලි අවබෝධයෙන් යුතුව කටයුතු කරයි.
“අස්සිතේ පීතේ ඛායිතේ සායිතේ සම්පජානකාරී හෝති.”
අර්ථය:
කන විට, බොන විට, ආහාර අනුභව කරන විටද සිහියෙන් හා පැහැදිලි අවබෝධයෙන් සිටී.
මෙහි සති (Sati) = සිහිය,
සම්පජඤ්ඤ (Sampajañña) = පැහැදිලි අවබෝධය.
සම්පජඤ්ඤ — Sampajañña
“උච්චාරේ පස්සාවේ සම්පජානකාරී හෝති; ගතේ ඨිතේ නිසින්නේ සයිතේ ජාගරිතේ සම්පජානකාරී හෝති.”
අර්ථය:
ශරීරයේ ස්වාභාවික කටයුතු සිදු කරන විට, ඇවිදින විට, සිටින විට, හිඳින විට, නිදාගන්නා විට සහ අවදිව සිටින විට සිහියෙන් හා පැහැදිලි අවබෝධයෙන් යුතුව සිටී.
“භාසිතේ තුණ්හීභාවේ සම්පජානකාරී හෝති.”
අර්ථය:
කතා කරන විටත්, නිශ්ශබ්දව සිටින විටත් තම ක්රියාව පිළිබඳව පැහැදිලි අවබෝධයෙන් සිටී.
පටික්කූලමනසිකාර — ශරීරයේ අශුභ ස්වභාවය
ඊළඟට බුදුරජාණන් වහන්සේ ශරීරය පිළිබඳව ඇති අධික ඇලීම අඩු කර ගැනීම සඳහා ශරීරයේ විවිධ කොටස් ගැන සිහිපත් කිරීම දේශනා කරයි.
“අයං පි කායෝ කෙසමස්සුලොමානි නඛා දන්තා තචෝ…”
අර්ථය:
“මෙම ශරීරයෙහි කෙස්, ලොම්, නිය, දත්, සම ආදී කොටස් ඇත.”
ඉන්පසු ශරීරයේ අභ්යන්තර කොටස්ද සිහිපත් කරයි. එහි අරමුණ වන්නේ ශරීරය පිළිබඳ යථාර්ථ අවබෝධයක් ඇති කර ගැනීම සහ අධික ඇලීමෙන් මිදීමයි.
ධාතුමනසිකාරය
බුදුරජාණන් වහන්සේ ශරීරය ධාතු හතරක එකතුවක් ලෙස නුවණින් බැලීමට දේශනා කළ සේක.
“පුන ච පරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉමමෙව කායං යථාඨිතං යථාපණිහිතං ධාතුසො පච්චවෙක්ඛති.”
අර්ථය:
“තවද, භික්ෂූනි, භික්ෂුව මේ ශරීරය තිබෙන ආකාරයටම, පිහිටා ඇති ආකාරයටම, ධාතු වශයෙන් නුවණින් විමසා බලයි.”
ධාතු හතර
“අත්ථි ඉමස්මිං කායේ පඨවිධාතු, ආපෝධාතු, තේජෝධාතු, වායෝධාතු.”
අර්ථය:
“මේ ශරීරය තුළ පඨවි ධාතුව, ආපෝ ධාතුව, තේජෝ ධාතුව සහ වායෝ ධාතුව ඇත.”
පඨවිධාතු (Paṭhavī-dhātu) — ඝන බව/දෘඪ බව පෙන්වන ස්වභාවය.
ආපෝධාතු (Āpo-dhātu) — දියර බව හා එකට බැඳ තබන ස්වභාවය.
තේජෝධාතු (Tejo-dhātu) — උණුසුම්/උෂ්ණ ස්වභාවය.
වායෝධාතු (Vāyo-dhātu) — චලනය හා පීඩනය වැනි ස්වභාවය.
මෙහි අරමුණ වන්නේ “මේ මමය, මේ මගේය” ලෙස ශරීරයට තදින් ඇලීම වෙනුවට, ශරීරය හේතු-ප්රත්යයන්ගෙන් සෑදුණු ධාතු එකතුවක් ලෙස නුවණින් දැකීමයි. 🙏
5. නවසිවථිකා — මළ සිරුර පිළිබඳ නුවණින් බැලීම
මෙහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ ශරීරයේ අනිත්ය ස්වභාවය අවබෝධ කරගැනීමට මළ සිරුරක් කාලයත් සමඟ වෙනස් වන ආකාරය පිළිබඳව සිහිපත් කිරීම දේශනා කරති.
“සෙය්යථාපි, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පස්සෙය්ය සරීරං සිවථිකාය ඡඩ්ඩිතං…”
අර්ථය:
“භික්ෂූනි, භික්ෂුවක් සොහොන් බිමක අතහැර දමා ඇති සිරුරක් දකිනවා යැයි සිතමු.”
ඉන්පසු එම සිරුරේ වෙනස්වීම් පිළිබඳව සිහිපත් කරයි. ඒ අනුව භික්ෂුව තමන්ගේම ශරීරය පිළිබඳව මෙසේ නුවණින් බලයි:
“අයම්පි ඛො කායෝ එවංධම්මෝ එවංභාවී එවංඅනතීතෝ.”
අර්ථය:
“මගේ මේ ශරීරයත් මෙවැනි ස්වභාවයකින් යුක්තය. මෙවැනි තත්ත්වයකට පත්වීමෙන් මිදිය නොහැකිය.”
ඒ අනුව ශරීරය ස්ථිර නොවන බවත්, වෙනස් වන බවත්, අවසානයේ විනාශයට පත්වන බවත් නුවණින් අවබෝධ කරගනී.
කායානුපස්සනාවේ අවසාන අදහස
“ඉති අජ්ඣත්තං වා කායේ කායානුපස්සී විහරති…”
අර්ථය:
තමන්ගේ ශරීරය තුළ හෝ අන් අයගේ ශරීරය තුළ හෝ දෙපාර්ශ්වයේම ශරීරය පිළිබඳව නුවණින් බලමින් වාසය කරයි.
එසේ උදය වීම සහ වය වීම නිරීක්ෂණය කරමින්, “මේ කය පමණක් පවතී” යන සිහියෙන් සිටී. එමඟින් ලෝකයේ කිසිවක් කෙරෙහි ඇලීමක් හෝ බැඳීමක් ඇති නොකරයි.
🙏 මෙයින් කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය අවසන් වේ.
2. වේදනානුපස්සනා
“කථඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වේදනාසු වේදනානුපස්සී විහරති?”
අර්ථය:
“භික්ෂූනි, භික්ෂුව වේදනා තුළ වේදනාව නුවණින් බලමින් වාසය කරන්නේ කෙසේද?”
වේදනා වර්ග
“සුඛං වා වේදනං වේදියමානො ‘සුඛං වේදනං වේදියාමී’ති පජානාති.”
අර්ථය:
සැප වේදනාවක් විඳින විට, “මම සැප වේදනාවක් විඳිමි” යනුවෙන් දනී.
“දුක්ඛං වා වේදනං වේදියමානො ‘දුක්ඛං වේදනං වේදියාමී’ති පජානාති.”
අර්ථය:
දුක් වේදනාවක් විඳින විට, “මම දුක් වේදනාවක් විඳිමි” යනුවෙන් දනී.
“අදුක්ඛමසුඛං වා වේදනං වේදියමානො ‘අදුක්ඛමසුඛං වේදනං වේදියාමී’ති පජානාති.”
අර්ථය:
සැපත් නොවන, දුකත් නොවන මධ්යස්ථ වේදනාවක් විඳින විට, එය එසේම දනී.
වේදනාව හඳුනාගැනීම
“සාමිසං වා සුඛං වේදනං වේදියමානො…”
“නිරාමිසං වා සුඛං වේදනං වේදියමානො…”
අර්ථය:
ලෞකික ඇලීම සමඟ ඇතිවන සැප වේදනාවක්ද, ලෞකික ඇලීමෙන් තොර සැප වේදනාවක්ද යන්න නුවණින් හඳුනාගනී.
මේ ආකාරයෙන් සැප, දුක්, මධ්යස්ථ වේදනා ඇතිවන විට ඒවාට “මම” හෝ “මගේ” කියා තදින් ඇලෙන්නේ නැතිව, ඒවා ඇතිවන හා නැතිවන ස්වභාවය සිහියෙන් දකී. 🙏
🌱 වේදනාවේ උදය — Samudaya
“සමුදයධම්මානුපස්සී වා වේදනාසු වේදනානුපස්සී විහරති.”
අර්ථය:
වේදනාව හටගන්නා ආකාරය නුවණින් බලමින් සිටී.
උදාහරණයක්:
යම් දෙයක් දැකීමෙන් හෝ ඇසීමෙන් අපට සතුටක් ඇතිවෙන්න පුළුවන්. ඒ සතුටු වේදනාව හේතු මත හටගත් දෙයක් බව සිහියෙන් දකී.
🍂 වේදනාවේ වය — Vaya
“වයධම්මානුපස්සී වා වේදනාසු වේදනානුපස්සී විහරති.”
අර්ථය:
වේදනාව නැතිවෙන ආකාරය නුවණින් බලමින් සිටී.
උදාහරණයක්:
සතුටක් ඇතිවුණත් එය සදාකාලිකව පවතින්නේ නැහැ. ටික වේලාවකට පසුව එය වෙනස් වී නැතිවෙයි. එය වය ලෙස දකී.
🌿 උදය සහ වය දෙකම
“සමුදයවයධම්මානුපස්සී වා වේදනාසු වේදනානුපස්සී විහරති.”
අර්ථය:
වේදනාව හටගැනීමත් නැතිවීමත් දෙකම නුවණින් බලමින් සිටී.
ඒ අනුව:
වේදනාව හටගනී → වෙනස් වේ → නැති වේ.
එය සැප වේදනාවක් වුවත්, දුක් වේදනාවක් වුවත්, මධ්යස්ථ වේදනාවක් වුවත් ස්ථිර නොවන බව නුවණින් දකී.
🪷 වැදගත් කරුණ
මෙහි අරමුණ වේදනාව බලෙන් නැති කිරීම නොවෙයි.
“මේ වේදනාව හටගත්තා. මෙය වෙනස් වෙනවා. මෙය නැති වෙනවා.” කියලා සිහියෙන් දැකීමයි.
🪷 3. චිත්තානුපස්සනා — සිත නිරීක්ෂණය කිරීම
“කථඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චිත්තේ චිත්තානුපස්සී විහරති?”
අර්ථය:
“භික්ෂූනි, භික්ෂුව සිත තුළ සිත නුවණින් බලමින් වාසය කරන්නේ කෙසේද?”
භික්ෂුව තම සිතේ දැනට පවතින ස්වභාවය හඳුනාගෙන එය එසේම දනී.
1. රාග සහිත සිත
“සරාගං වා චිත්තං ‘සරාගං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
අර්ථය:
රාගය ඇති සිතක් තිබෙන විට, “මේ සිත රාගයෙන් යුක්තයි” යනුවෙන් දනී.
2. රාග රහිත සිත
“වීතරාගං වා චිත්තං ‘වීතරාගං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
අර්ථය:
රාගයෙන් තොර සිතක් තිබෙන විට, “මේ සිත රාගයෙන් තොරයි” යනුවෙන් දනී.
3. ද්වේෂ සහිත සිත
“සදෝසං වා චිත්තං ‘සදෝසං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
අර්ථය:
ද්වේෂය/කෝපය ඇති සිතක් තිබෙන විට, “මේ සිත ද්වේෂයෙන් යුක්තයි” යනුවෙන් දනී.
4. ද්වේෂ රහිත සිත
“වීතදෝසං වා චිත්තං ‘වීතදෝසං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
අර්ථය:
ද්වේෂයෙන් තොර සිතක් තිබෙන විට, “මේ සිත ද්වේෂයෙන් තොරයි” යනුවෙන් දනී.
5. මෝහ සහිත / මෝහ රහිත සිත
“සමෝහං වා චිත්තං ‘සමෝහං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
→ මෝහයෙන් යුක්ත සිතක් බව දනී.
“වීතමෝහං වා චිත්තං ‘වීතමෝහං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
→ මෝහයෙන් තොර සිතක් බව දනී.
මෙහි වැදගත් කරුණ වන්නේ “මට නරක සිතක් තියෙනවා” කියලා තමන්ව විනිශ්චය කිරීම නොවෙයි. සිතේ දැනට තිබෙන තත්ත්වය ඒ තත්ත්වය ලෙසම සිහියෙන් හඳුනාගැනීමයි. 🙏
සංකුචිත / විස්තාරිත සිත
“සඞ්ඛිත්තං වා චිත්තං ‘සඞ්ඛිත්තං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
➡️ සිත හැකිළී, සීමා වී, අලසව ඇති විට එය එසේම දනී.
“වික්ඛිත්තං වා චිත්තං ‘වික්ඛිත්තං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
➡️ සිත විසිරී, නොසන්සුන්ව ඇති විට එය එසේම දනී.
7. මහග්ගත / අමහග්ගත සිත
“මහග්ගතං වා චිත්තං ‘මහග්ගතං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
➡️ සිත විශාලව, උසස්ව වර්ධනය වී ඇති බව දනී.
“අමහග්ගතං වා චිත්තං ‘අමහග්ගතං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
➡️ එසේ වර්ධනය නොවූ සිතක් බව දනී.
8. සඋත්තර / අනුත්තර සිත
“සඋත්තරං වා චිත්තං ‘සඋත්තරං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
➡️ තව ඉහළ තත්ත්වයක් තිබිය හැකි සිතක් බව දනී.
“අනුත්තරං වා චිත්තං ‘අනුත්තරං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
➡️ ඊට ඉහළ තත්ත්වයක් නොමැති සිතක් බව දනී.
9. සමාධිගත / අසමාධිගත සිත
“සමාහිතං වා චිත්තං ‘සමාහිතං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
➡️ සිත සමාධිගතව, එකඟව ඇති බව දනී.
“අසමාහිතං වා චිත්තං ‘අසමාහිතං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
➡️ සිත සමාධිගත නොවී, විසිරී ඇති බව දනී.
10. විමුත්ත / අවිමුත්ත සිත
“විමුත්තං වා චිත්තං ‘විමුත්තං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
➡️ සිත නිදහස් වී ඇති බව දනී.
“අවිමුත්තං වා චිත්තං ‘අවිමුත්තං චිත්ත’න්ති පජානාති.”
➡️ සිත නිදහස් වී නැති බව දනී.
🌿 මෙහි ප්රධාන අදහස
සිතේ කුමන තත්ත්වයක් තිබුණත්, එය හොඳයි/නරකයි කියා විනිශ්චය නොකර,
“මේ වෙලාවේ මගේ සිත මෙහෙමයි”
කියා සිහියෙන් හඳුනාගැනීමයි. 🙏
🌱 චිත්තයේ උදය–වය
“සමුදයධම්මානුපස්සී වා චිත්තස්මිං විහරති.”
➡️ සිත හටගන්නා ආකාරය නුවණින් බලමින් සිටී.
“වයධම්මානුපස්සී වා චිත්තස්මිං විහරති.”
➡️ සිත නැතිවන ආකාරය නුවණින් බලමින් සිටී.
“සමුදයවයධම්මානුපස්සී වා චිත්තස්මිං විහරති.”
➡️ සිත හටගැනීමත් නැතිවීමත් දෙකම නුවණින් බලමින් සිටී.
“අත්ථි චිත්තමත්තමෙව පච්චුපට්ඨිතං යාවදේව ඤාණමත්තං පටිස්සතිමත්තං.”
➡️ “මෙහි ඇත්තේ සිහිය හා නුවණ පමණි” යන අවබෝධයෙන් සිටී. කිසිම දෙයකට තදින් ඇලෙන්නේ නැත.
🪷 4. ධම්මානුපස්සනා — Dhammānupassanā
දැන් සතිපට්ඨාන සූත්රයේ සිව්වන සහ අවසාන සතිපට්ඨානය වෙත පැමිණෙනවා.
මෙහි ප්රධාන වශයෙන් කරුණු පහක් විස්තර කරයි:
නීවරණ — සිත වසා දමන බාධක 5
ඛන්ධ — පංචස්කන්ධ
ආයතන — අභ්යන්තර හා බාහිර ආයතන
බොජ්ඣංග — බොජ්ඣංග 7
සච්ච — ආර්ය සත්ය 4
1. නීවරණ — Nīvaraṇa
“කථඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මේසු ධම්මානුපස්සී විහරති? පඤ්ච නීවරණානි…”
➡️ භික්ෂුව ධර්මයන් අතර පංච නීවරණ පිළිබඳව නුවණින් බලමින් සිටී.
පංච නීවරණ නම්:
කාමච්ඡන්ද — ඉන්ද්රිය සැපයට ඇති දැඩි කැමැත්ත
ව්යාපාද — තරහ/ද්වේෂය
ථීනමිද්ධ — සිතේ අලස බව හා නිදිමත
උද්ධච්චකුක්කුච්ච — සිතේ නොසන්සුන් බව හා පසුතැවීම
විචිකිච්ඡා — සැකය
භික්ෂුව තම සිතේ මේ නීවරණ තිබේ නම් “තිබේ” යනුවෙන්ද, නැති නම් “නැත” යනුවෙන්ද දනී.
උදාහරණයක් ලෙස:
“අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දොති පජානාති.”
➡️ “මගේ සිත තුළ කාමච්ඡන්දය තිබේ” යනුවෙන් දනී.
“නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දොති පජානාති.”
➡️ “මගේ සිත තුළ කාමච්ඡන්දය නැත” යනුවෙන් දනී.
1. කාමච්ඡන්දය — Kāmacchanda
“කථඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, කාමච්ඡන්දස්ස සමුදයො හොති, කථඤ්ච කාමච්ඡන්දස්ස පහානං හොති…”
අර්ථය:
කාමච්ඡන්දය හටගන්නේ කෙසේද, එය අත්හැරෙන්නේ කෙසේද යන්න නුවණින් දකී.
කාමච්ඡන්ද කියන්නේ ඉන්ද්රියයන්ට ලැබෙන ප්රිය දේවල් කෙරෙහි ඇතිවන දැඩි කැමැත්ත හා ඇලීමයි.
2. ව්යාපාදය — Vyāpāda
“අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ව්යාපාදොති පජානාති…”
අර්ථය:
“මගේ සිත තුළ ව්යාපාදය තිබේ” යනුවෙන් දනී.
ව්යාපාද කියන්නේ අන් අය කෙරෙහි හෝ යම් දෙයක් කෙරෙහි ඇතිවන තරහ, ද්වේෂය, අකමැත්ත වැනි සිතිවිලි.
එය නැති වූ විට,
“නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ව්යාපාදොති පජානාති.”
➡️ “මගේ සිත තුළ ව්යාපාදය නැත” යනුවෙන් දනී.
3. ථීනමිද්ධය — Thīna-middha
ථීන (Thīna) → සිතේ අලස බව, උනන්දුව අඩුවීම.
මිද්ධ (Middha) → නිදිමත, බර ගතිය.
ඒ දෙක එකට ථීනමිද්ධ ලෙස හැඳින්වේ.
භාවනා කරන විට සිත බර වී, උනන්දුව අඩු වී, නිදිමත ඇති වීම උදාහරණයක්.
4. උද්ධච්චකුක්කුච්චය — Uddhacca-kukkucca
උද්ධච්ච (Uddhacca) → සිතේ නොසන්සුන් බව, විසිරීම.
කුක්කුච්ච (Kukkucca) → කළ දෙයක් ගැන හෝ නොකළ දෙයක් ගැන ඇතිවන පසුතැවීම.
එබැවින් උද්ධච්චකුක්කුච්ච යනු සිත නොසන්සුන් වීම සහ පසුතැවීමයි.
5. විචිකිච්ඡාව — Vicikicchā
“අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡාති පජානාති.”
අර්ථය:
“මගේ සිත තුළ විචිකිච්ඡාව තිබේ” යනුවෙන් දනී.
විචිකිච්ඡා යනු ධර්මය පිළිබඳ සැකය, දෙගිඩියාව යි.
🌿 පංච නීවරණ ගැන සතිපට්ඨාන ක්රමය
මෙහිදී වැදගත් වන්නේ නීවරණයක් ඇති වූ විට,
“මේක මට ඇතිවෙන්න හොඳ නැහැ” කියා තමන්ව දොස් නොකියා,
👉 තිබෙන බව දැනගැනීම
👉 එය ඇතිවීමට හේතුව දැනගැනීම
👉 එය නැති වූ බව දැනගැනීම
👉 නැවත ඇති නොවීමට හේතුව දැනගැනීම
යන ආකාරයෙන් සිහියෙන් නිරීක්ෂණය කිරීමයි. 🙏
🪷 පංචස්කන්ධ — Pañcakkhandha
“කථඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධේසු ධම්මානුපස්සී විහරති?”
අර්ථය:
“භික්ෂූනි, භික්ෂුව උපාදානස්කන්ධ පහ පිළිබඳව නුවණින් බලමින් වාසය කරන්නේ කෙසේද?”
මෙහි පංචස්කන්ධ නම්:
1. රූපස්කන්ධ — Rūpakkhandha
“ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො.”
➡️ රූපය යනු ශරීරය සහ භෞතික ස්වභාවයන්ය.
සමුදය → රූපය හටගන්නා ආකාරය.
අත්ථඞ්ගම → රූපය නැතිවන ආකාරය.
2. වේදනාස්කන්ධ — Vedanākkhandha
➡️ සැප, දුක් හෝ මධ්යස්ථ ලෙස අත්විඳින හැඟීම.
උදාහරණයක්: ප්රිය දෙයක් ලැබුණු විට සැප වේදනාවක් ඇති වීම.
3. සඤ්ඤාස්කන්ධ — Saññākkhandha
➡️ දේවල් හඳුනාගැනීම.
උදාහරණයක්: යම් පුද්ගලයෙකු දැක “මේ පුද්ගලයා මම දන්න කෙනෙක්” ලෙස හඳුනාගැනීම.
4. සංඛාරස්කන්ධ — Saṅkhārakkhandha
➡️ සිත තුළ ඇතිවන චේතනා සහ විවිධ මානසික සංස්කාර.
අපි යම් දෙයක් කිරීමට සිතීම, තීරණ ගැනීම වැනි මානසික ක්රියා මෙයට සම්බන්ධයි.
5. විඤ්ඤාණස්කන්ධ — Viññāṇakkhandha
➡️ යම් අරමුණක් පිළිබඳ දැනීම / විඤ්ඤාණය ඇතිවීම.
උදාහරණයක් ලෙස ඇසට රූපයක් පැමිණි විට චක්ඛු විඤ්ඤාණය ඇති වේ.
🌱 පංචස්කන්ධයේ උදය–වය
සතිපට්ඨානයේදී මේවාත්:
“සමුදයධම්මානුපස්සී”
➡️ හටගැනීමේ ස්වභාවය නුවණින් දකී.
“වයධම්මානුපස්සී”
➡️ නැතිවීමේ ස්වභාවය නුවණින් දකී.
ඒ නිසා රූපය, වේදනාව, සඤ්ඤාව, සංඛාර සහ විඤ්ඤාණය ස්ථිරව පවතින දේවල් නොවන බව නුවණින් අවබෝධ කරගනී. 🙏
🪷 6 අභ්යන්තර ආයතන
“චක්ඛුඤ්ච පජානාති, රූපේ ච පජානාති…”
භික්ෂුව තමන්ගේ අභ්යන්තර ආයතන සහ ඒවාට අදාළ බාහිර අරමුණු පිළිබඳව සිහියෙන් දනී.
1. චක්ඛු — Cakkhu
👁️ ඇස — රූප දැකීමට උපකාර වන ඉන්ද්රිය.
2. සෝත — Sota
👂 කන — ශබ්ද ඇසීමට උපකාර වන ඉන්ද්රිය.
3. ඝාන — Ghāna
👃 නාසය — ගන්ධ හඳුනාගැනීමට උපකාර වන ඉන්ද්රිය.
4. ජිව්හා — Jivhā
👅 දිව — රස දැනීමට උපකාර වන ඉන්ද්රිය.
5. කාය — Kāya
🖐️ ශරීරය — ස්පර්ශ දැනීමට උපකාර වන ඉන්ද්රිය.
6. මන — Mana
🧠 මනස — සිතුවිලි හා මානසික අරමුණු දැනගැනීමට උපකාර වන ඉන්ද්රිය.
🌿 ආයතනවලදී සිහිය පවත්වන්නේ කෙසේද?
උදාහරණයක් ලෙස:
ඇස + රූපය → චක්ඛු විඤ්ඤාණය
ඇසින් යම් දෙයක් දකින විට, ඒ හේතුවෙන් සිත තුළ ඇලීමක් හෝ අකමැත්තක් ඇති වුණොත්, ඒ බව භික්ෂුව සිහියෙන් දනී.
එසේම ඒ ඇලීම හෝ අකමැත්ත නැති වුණාද, නැතිවන්නේ කෙසේද, නැවත ඇති නොවීමට හේතුව කුමක්ද යන්නත් නුවණින් බලයි.
මේ ආකාරයෙන්:
ඇස — රූපය
කන — ශබ්දය
නාසය — ගන්ධය
දිව — රසය
ශරීරය — ස්පර්ශය
මනස — ධර්ම අරමුණු
යන සම්බන්ධතා පිළිබඳව සිහිය පවත්වයි. 🙏
🪷 බොජ්ඣංග 7
“සත්ත බොජ්ඣඞ්ගේසු ධම්මානුපස්සී විහරති.”
➡️ භික්ෂුව බොජ්ඣංග හත පිළිබඳව නුවණින් බලමින් වාසය කරයි.
1. සති සම්බොජ්ඣංග — Sati-sambojjhaṅga
සති (Sati) = සිහිය.
➡️ මේ මොහොතේ සිදුවන දේ පිළිබඳව සිහියෙන් සිටීම.
“අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං සති සම්බොජ්ඣංගොති පජානාති.”
➡️ “මගේ සිත තුළ සති සම්බොජ්ඣංගය තිබේ” යනුවෙන් දනී.
2. ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංග — Dhammavicaya-sambojjhaṅga
ධම්මවිචය = ධර්මය විමසා බැලීම.
➡️ යහපත් දේ සහ අයහපත් දේ හඳුනාගෙන, ධර්මයේ ස්වභාවය නුවණින් විමසීම.
3. විරිය සම්බොජ්ඣංග — Viriya-sambojjhaṅga
විරිය = උත්සාහය.
➡️ යහපත් දේ වර්ධනය කිරීමටත්, අයහපත් දේ අත්හැරීමටත් උත්සාහ කිරීම.
4. පීති සම්බොජ්ඣංග — Pīti-sambojjhaṅga
පීති = ප්රීතිය.
➡️ ධර්මය අවබෝධ කරගැනීමත් සමඟ සිත තුළ ඇතිවන ප්රීතිමත් ස්වභාවය.
5. පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංග — Passaddhi-sambojjhaṅga
පස්සද්ධි = සන්සුන් බව.
➡️ කය සහ සිත සන්සුන් වීම.
6. සමාධි සම්බොජ්ඣංග — Samādhi-sambojjhaṅga
සමාධි = සිත එකඟ කර ගැනීම.
➡️ සිත එක් අරමුණක හොඳින් පිහිටීම.
7. උපේක්ඛා සම්බොජ්ඣංග — Upekkhā-sambojjhaṅga
උපේක්ඛා = මධ්යස්ථ, සමබර සිත.
➡️ කැමැත්තට හෝ අකමැත්තට ඇදී නොගොස් සමබර සිහියකින් සිටීම.
🌱 මේවා “බොජ්ඣංග” ලෙස හඳුන්වන්නේ ඇයි?
“බොධි” (Bodhi) = අවබෝධය / බුද්ධත්වය
“අංග” (Aṅga) = අංගය / කොටස
ඒ නිසා බොජ්ඣංග යනු අවබෝධයට උපකාර වන අංග යන අදහසයි.
මෙම බොජ්ඣංග හත වර්ධනය කිරීමෙන් සිත ක්රමයෙන් සති, නුවණ, උත්සාහය, ප්රීතිය, සන්සුන් බව, සමාධිය සහ උපේක්ෂාව වර්ධනය කරගැනීමට උපකාර වේ. 🙏
🪷 5. චතුරාර්ය සත්ය — Cattāri Ariyasaccāni
“චතූසු අරියසච්චේසු ධම්මානුපස්සී විහරති.”
➡️ භික්ෂුව ආර්ය සත්ය හතර පිළිබඳව නුවණින් බලමින් වාසය කරයි.
1. දුක්ඛ ආර්ය සත්යය — Dukkha Ariyasacca
“ඉදං දුක්ඛං අරියසච්චං.”
➡️ “මෙය දුක්ඛ ආර්ය සත්යයයි.”
“ජාතිපි දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, ව්යාධිපි දුක්ඛෝ, මරණම්පි දුක්ඛං…”
➡️ ඉපදීම, මහලු වීම, රෝගී වීම, මරණය දුක් සහිතය.
තවද,
“අප්පියේහි සම්පයෝගෝ දුක්ඛෝ, පියේහි විප්පයෝගෝ දුක්ඛෝ, යම්පිච්ඡං න ලභති තම්පි දුක්ඛං.”
➡️ අකමැති දේ සමඟ එකතු වීම දුකකි.
➡️ කැමති දේවලින් වෙන්වීම දුකකි.
➡️ කැමති දේ නොලැබීම දුකකි.
2. දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්යය — Dukkhasamudaya Ariyasacca
“ඉදං දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං.”
➡️ “මෙය දුක්ඛයේ හටගැනීමේ ආර්ය සත්යයයි.”
“යායං තණ්හා පොනොබ්භවිකා…”
➡️ දුක්ඛයට ප්රධාන හේතුව තණ්හාව (Taṇhā) හෙවත් ඇලීම/තෘෂ්ණාවයි.
ප්රධාන තණ්හා තුනක්:
කාමතණ්හා — ඉන්ද්රිය සැපයට ඇති ආශාව
භවතණ්හා — පැවැත්මට ඇති ආශාව
විභවතණ්හා — නැතිවීමට/විනාශ වීමට ඇති ආශාව
3. දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්යය — Dukkhanirodha Ariyasacca
“ඉදං දුක්ඛනිරෝධං අරියසච්චං.”
➡️ “මෙය දුක්ඛය නැති කිරීමේ ආර්ය සත්යයයි.”
“යෝ තස්සායෙව තණ්හාය අසේසවිරාගනිරෝධෝ චාගෝ පටිනිස්සග්ගෝ මුත්ති අනාලයෝ.”
➡️ තණ්හාව සම්පූර්ණයෙන්ම දුරු කිරීම, අත්හැරීම හා එයින් නිදහස් වීම දුක්ඛ නිරෝධයයි.
4. දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්යය
“ඉදං දුක්ඛනිරෝධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං.”
➡️ “මෙය දුක්ඛ නිරෝධයට ගෙන යන මාර්ගය පිළිබඳ ආර්ය සත්යයයි.”
එය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි:
සම්මා දිට්ඨි — නිවැරදි දැක්ම
සම්මා සංකප්ප — නිවැරදි සිතුවිලි/අදහස්
සම්මා වාචා — නිවැරදි වචන
සම්මා කම්මන්ත — නිවැරදි ක්රියා
සම්මා ආජීව — නිවැරදි ජීවනෝපාය
සම්මා වායාම — නිවැරදි උත්සාහය
සම්මා සති — නිවැරදි සිහිය
සම්මා සමාධි — නිවැරදි සමාධිය
🙏 මෙයින් සතිපට්ඨාන සූත්රයේ ප්රධාන ධම්ම කොටස් සම්පූර්ණ වේ.
ඊළඟට සූත්රයේ අවසානයේ එන “එවමාදී… ඒකමග්ගෝ” සහ භාවනාවේ ප්රතිඵලය — එනම් කොපමණ කාලයක් පුරුදු කළොත් ඵල ලැබිය හැකිද යන කොටසත් පාලි + සිංහල අර්ථයෙන් පැහැදිලි කළ හැකිය. 🙏
🌼 සතිපට්ඨාන භාවනාවේ ප්රතිඵලය
බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ දේශනා කරන සේක:
“යෝ හි කොචි, භික්ඛවෙ, ඉමෙ චත්තාරෝ සතිපට්ඨානේ එවං භාවේය්ය සත්ත වස්සානි…”
අර්ථය:
“භික්ෂූනි, යම් භික්ෂුවක් මෙම සතර සතිපට්ඨානය මෙසේ වඩන්නේ නම්, වසර හතක් පුරා වඩන කෙනෙකුට ඵලයක් බලාපොරොත්තු විය හැකිය.”
ඊට පසුව කාලය තවත් අඩු කරමින් දේශනා කරයි.
“ඡ මාසානි…” — මාස හයක්
“පඤ්ච මාසානි…” — මාස පහක්
“චත්තාරි මාසානි…” — මාස හතරක්
“තීණි මාසානි…” — මාස තුනක්
“ද්වේ මාසානි…” — මාස දෙකක්
“එකමාසං…” — මාසයක්
“අඩ්ඪමාසං…” — අර්ධ මාසයක්
එනම් දින ගණනක් ගණන් කරලා යාන්ත්රිකව භාවනා කළොත් නිවන් ලැබෙනවා කියන අදහසක් නොවෙයි. සතිපට්ඨානය නිවැරදි ආකාරයෙන්, නිරන්තරයෙන් සහ ගැඹුරු අවබෝධයෙන් වඩන විට ලැබිය හැකි ප්රතිඵලය ගැනයි දේශනාවේ සඳහන් වන්නේ.
අවසානයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:
“අඤ්ඤා වා තත්ථ අරහත්තං, සති උපදින්නෝ…”
සරල අදහස නම්, සතර සතිපට්ඨානය නිවැරදිව වඩන පුද්ගලයාට උසස් ආධ්යාත්මික අවබෝධයක් ලැබිය හැකි බවයි.
🪷 සූත්රයේ සාරාංශය
කායං → වේදනා → චිත්තං → ධම්මා
එනම්,
කය ගැන සිහිය → වේදනා ගැන සිහිය → සිත ගැන සිහිය → ධර්ම ගැන සිහිය
මේ සියල්ලේදීම ප්රධාන වශයෙන්:
“සමුදය” — හටගැනීම
“වය” — නැතිවීම
“අනිච්ච” — ස්ථිර නොවීම
යන ස්වභාවයන් නුවණින් දැකීමයි. 🙏
මේ අනුව අපි සතිපට්ඨාන සූත්රය මුල සිට අවසානය දක්වා පාලි වචන + සිංහල අර්ථයෙන් කොටස් වශයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ආවරණය කළා.
