29/08/2026
👍
ในนาทีนี้ ใครจะคิดว่า “ผำ” หรือ “ไข่น้ำ” พืชน้ำท้องถิ่นสีเขียวขนาดจิ๋วที่เติบโตตามแหล่งน้ำธรรมชาติในต่างจังหวัดจะสามารถก้าวขึ้นมาเป็น “ผำซูเปอร์ฟังก์ชัน” ซูเปอร์ฟู้ดเชิงพาณิชย์ ที่จะปฏิวัติอุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคตของไทยสู่ตลาดโลกได้
ความสำเร็จที่เราได้เห็นในวันนี้ เกิดขึ้นจากหลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็นกลไกด้านงานวิจัยและนวัตกรรมที่เข้ามาแก้ปัญหาด้านคุณภาพของผำซึ่งเสี่ยงต่อการปนเปื้อนในธรรมชาติ ด้วยการปรับเอาเทคโนโลยีสมองกลอัจฉริยะ HandySense B-Farm, นวัตกรรมชดเชยแสง LED ในเวลากลางคืน และระบบล้างทำความสะอาดด้วยนาโนโอโซน ที่มาช่วยยกระดับผำให้มีโปรตีนพุ่งสูงกว่า 40% และมีวิตามินบี 12 สูงกว่าธรรมชาติทั่วไปถึง 5-6 เท่า ตลอดทั้งปี
จนในวันนี้ เราพูดได้อย่างภาคภูมิแล้วว่าผลิตภัณฑ์ผำไทย พร้อมแล้วสำหรับการเข้าสู่โมเดิร์นเทรดและการส่งออกไปยังตลาดโลก ในฐานะ “ผำซูเปอร์ฟังก์ชัน” ต้นแบบซูเปอร์ฟู้ดเชิงพาณิชย์ ที่จะมาติดสปีดให้ “อุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคตไทย” เติบโตได้อย่างอย่างยั่งยืน
และบุคลากรที่อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของการพัฒนา “ผำซูเปอร์ฟังก์ชัน” ในวันนี้ คือ ทีมนักวิจัยจาก สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ หรือ NECTEC (สวทช.) ที่ได้มาร่วมกันเปิดเผยและอัปเดตถึง “ความก้าวหน้าเทคโนโลยีเพาะเลี้ยงผำ : จากฟาร์มอัจฉริยะ สู่ห้างสรรพสินค้าชั้นนำ” ในกิจกรรม NSTDA x Press Interviews นักวิจัยพบสื่อมวลชน ภายใต้หัวข้อ “สวทช. ชูเทคโนโลยีฟาร์มอัจฉริยะ พร้อมสูตรผลิต “ผำซูเปอร์ฟังก์ชัน” โปรตีน-วิตามิน B12 สูงตลอดปี
เชื่อม Ecosystem สู่ผลิตภัณฑ์ซูเปอร์ฟู้ดเชิงพาณิชย์”
ดร.ศุภนิจ พรธีระภัทร นักวิจัยอาวุโส ทีมวิจัยเทคโนโลยีเกษตรดิจิทัล เนคเทค ได้อัปเดตถึงความก้าวหน้าล่าสุดในการพัฒนา ผำซุปเปอร์ฟังก์ชัน โดยเฉพาะในประเด็นด้านการวิจัยคุณค่าของโภชนการในผำและการลดพลังงานในกระบวนการผลิตผำในฟาร์มเพาะเลี้ยง
“ที่ผ่านมา ทีมวิจัยได้ร่วมกับไบโอเทคในการทำวิจัยอย่างต่อเนื่องเพื่อรักษาคุณภาพและปริมาณผลผลิตให้คงที่สม่ำเสมอตลอดปี ด้วยการได้พัฒนาสูตรการเพาะเลี้ยงและระบบฟาร์มอัจฉริยะ ทำให้เกษตรกรสามารถควบคุมกระบวนการผลิตได้คงที่ตลอดปี โดยให้ผลผลิตไม่น้อยกว่า 1 กิโลกรัมต่อพื้นที่หน้าผิวน้ำขนาด 1 ตารางเมตร ต่อรอบการผลิต 7 วัน และในแง่ของคุณภาพ ผลผลิตผำอบแห้งให้มีโปรตีนมากกว่า 40% หรือมากกว่า 40 กรัมต่อ 100 กรัมผำแห้งในทุก ๆ รอบการเก็บเกี่ยว และมี วิตามินบี 12 มากกว่า 12 กรัม ต่อ 100 กรัมผำอบแห้ง ซึ่งสูงกว่าพืชธรรมชาติทั่วไปถึง 5–6 เท่า”
“นอกจากนั้น ยังมีการอัปเดตเทคนิคการใช้ไฟ LED ฉายแสงในเวลากลางคืนที่มีการควบคุมสเปกตรัมและระดับความเข้มแสงที่เหมาะสมเพื่อชดเชยแสงอาทิตย์ระหว่างวันที่ไม่เพียงพอ ซึ่งนอกจากรักษาปริมาณผลผลิตแล้ว ยังช่วยเร่งปริมาณโปรตีนและวิตามินบี 12 ให้สูงขึ้น โดยได้ร่วมทดลองใช้แผงโซลาร์เซลล์ชนิดเลือกช่วงคลื่นแสงส่องผ่านได้ (Color Solar Cell / Agrivoltaic) มาใช้ในการเพาะเลี้ยงผำ ซึ่งได้ผลลัพธ์ที่น่าสนใจทั้งในเชิงคุณภาพและปริมาณ”
“ส่วนนวัตกรรมหลังการเก็บเกี่ยว ทางทีมวิจัยได้ร่วมพัฒนากับ มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์ ช่วยทำความสะอาดและฆ่าเชื้อก่อโรคตามมาตรฐานพืชอาหาร ประหยัดเวลาและค่าใช้จ่ายเรื่องแรงงาน เพราะไม่ต้องแช่น้ำนานเพื่อดึงสารไนโตรเจนตกค้างออกเหมือนวิธีดั้งเดิม ส่งผลให้ผำมีความสด สะอาด ปลอดภัย และมีปริมาณไนเตรตต่ำ”
“ไม่เพียงเท่านั้น ยังมีการทดลองนำ เตาอบสเปกตรัมแสง ซึ่งเป็นเตาอบอุตสาหกรรมดัดแปลงที่ฉายแสงสเปกตรัมและความเข้มที่เหมาะสมในระหว่างอบ ที่นอกจากจะคงสารสำคัญแล้ว ยังช่วยกระตุ้นให้ผำอบแห้งมี โปรตีนและวิตามินบี 12 เพิ่มขึ้นถึงประมาณ 10% ของน้ำหนักแห้ง โดยที่ผลผลิตยังมีสีเขียวสด กลิ่นหอม และรสชาติดี”
“และล่าสุด เรามีการขยายผลสู่เครือข่ายและระบบนิเวศอุตสาหกรรม โดยทีมวิจัยได้ขยายผลการใช้งานระบบฟาร์มอัจฉริยะและการเพาะเลี้ยงไปยังฟาร์มเครือข่ายแล้ว 10 แห่งใน 4 ภูมิภาคทั่วประเทศ ภายใต้โครงการ IDA Platform เพื่อสร้างมาตรฐานวัตถุดิบตั้งแต่ต้นน้ำ และทำงานเชื่อมโยงกับภาคเอกชนปลายน้ำในการนำไปต่อยอดเชิงพาณิชย์เพื่อเตรียมวางจำหน่ายในโมเดิร์นเทรด”
ทั้งนี้ ดร.ศุภนิจ ยังอัปเดตด้วยว่า สวทช. กำลังเร่งพัฒนา เครื่องมือตรวจวัดกลิ่นและตรวจวัดสี ที่ผู้ซื้อและผู้ขายสามารถยอมรับร่วมกันได้ เพื่อแก้ปัญหาความแปรปรวนของคุณภาพวัตถุดิบที่ส่งผลต่ออุตสาหกรรมการแปรรูป และช่วยสร้างเกณฑ์มาตรฐานการซื้อขายวัตถุดิบผำระดับพรีเมียมอย่างเป็นธรรม
ต่อมา ดร.เกรียงไกร โมสาลียานนท์ หัวหน้ากลุ่มวิจัยเทคโนโลยีชีวภาพพืชและการจัดการแบบบูรณาการ ไบโอเทค ให้ข้อมูลเพิ่มเติมถึงการพัฒนาสูตรการเพาะเลี้ยงผำในแต่ละฤดูกาลร่วมกับ บรรจงฟาร์ม และการปรับเอานวัตกรรมและเทคโนโลยีล้ำสมัยมาใช้ในฟาร์มเพาะเลี้ยงผำในรูปแบบของการบริหารจัดการ Smart Farm ว่า
“จากการทำงานวิจัยร่วมกับภาคเอกชนอย่าง บรรจงฟาร์ม ตั้งแต่ปี 2567 ทีมวิจัยได้มีการปรับเอาแนวทาง Precision Agriculture หรือการทำเกษตรแบบแม่นยำมาปรับใช้ โดยทีมวิจัยมุ่งเน้นการควบคุมปัจจัยแวดล้อมหลักที่มีผลต่อการเติบโต ได้แก่ แสง ธาตุอาหาร และความเร็วลม ที่พัดผ่านเหนือผิวหน้าของผำที่ลอยเป็นแพ เพื่อแก้ปัญหาความไม่สม่ำเสมอในแต่ละฤดูกาล ช่วยลดความแปรปรวนของคุณภาพและปริมาณผลผลิตและยังช่วยลดไนโตรเจนสะสมในผำสดได้อีกด้วย”
“นอกจากนั้น การปรับเอา HandySense B-Farm ทำให้เราสามารถบริหารจัดการฟาร์มผำได้อย่างเป็นระบบ ด้วยการใช้ IoT ในการควบคุมและตรวจวัดสภาพน้ำรวมถึงสภาวะอากาศแบบเรียลไทม์ ทำให้ข้อมูลจะถูกนำมาแสดงผลผ่านเว็บแอปพลิเคชันอย่างสะดวกและรวดเร็ว ช่วยให้เกษตรกรสามารถปรับรูปแบบการจัดการฟาร์มให้สอดคล้องและเท่าทันกับสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงในแต่ละวันได้อย่างเหมาะสม”
“และอีกหนึ่งเทคโนโลยีที่ได้นำมาปรับใช้ในฟาร์มเพาะเลี้ยงผำอย่างมีประสิทธิภาพ คือ นวัตกรรมชดเชยแสงระหว่างการอบแห้ง เพราะนอกเหนือจากขั้นตอนการเลี้ยงในบ่อแล้ว ทีมวิจัยยังพบว่าเทคนิคการ ให้แสงระหว่างกระบวนการอบแห้งเป็นเวลา 24 ชั่วโมง ยังสามารถช่วยเพิ่มเปอร์เซ็นต์โปรตีนในผำแห้งได้อีกอย่างน้อย 5% ของน้ำหนักแห้ง”
ทั้งนี้ ดร.เกรียงไกร ระบุว่าในการดำเนินการเฟสต่อไป จะมีการมุ่งเน้นและเจาะลึกไปที่กระบวนการควบคุมสภาพแวดล้อมเพื่อเพิ่มปริมาณสารสำคัญอื่น ๆ ของผำให้โดดเด่นยิ่งขึ้น โดยเฉพาะการควบคุมเพื่อเพิ่มปริมาณวิตามินบี 12 ให้กับผำด้วย
เมื่อในส่วนของการทำงานวิจัย ก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่สามารถนำไปปรับใช้ได้จริงเช่นนี้ ก็ย่อมก่อให้เกิดการต่อยอดสู่ “เชิงพาณิชย์” ได้ไม่ยาก โดยใน Session ต่อไป NECTEC ได้เชิญผู้ประกอบการเอกชน ร่วมให้ข้อมูลการนำองค์ความรู้และสูตรการแปรรูปจาก สวทช. ไปประยุกต์ใช้จนผ่านการรับรองมาตรฐาน สามารถนำผลิตภัณฑ์เข้าสู่ภาคโมเดิร์นเทรดได้อย่างภาคภูมิ
เริ่มจาก คุณบรรจง นิสภวาณิชย์ ประธานสมาพันธ์การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำไทย ที่มาแชร์โมเดลความสำเร็จของการทำงานร่วมกับ ทีมนักวิจัย NECTEC ว่า “ความร่วมมือในครั้งนี้เกิดขึ้นเมื่ออุตสาหกรรมกุ้งไทยเผชิญวิกฤตผลผลิตลดลงจาก 600,000 ตันเหลือเพียง 280,000 ตัน บรรจงฟาร์ม"จึงได้ร่วมมือกับ นักวิจัย NECTEC เพื่อปรับเปลี่ยนพื้นที่และกระบวนการจัดการน้ำให้พร้อมสำหรับการเพาะเลี้ยงผำคุณภาพสูง”
“จนในปัจจุบันมีการขยายผลนำเทคโนโลยีเพาะเลี้ยงนี้ไปยังฟาร์มเครือข่ายภายใต้โครงการ IDA Platform แล้วกว่า 10 แห่งใน 4 ภูมิภาคทั่วไทย เพื่อเป็นต้นแบบในการผลิตวัตถุดิบผำที่ได้มาตรฐานส่งต่อเข้าสู่โรงงานแปรรูป นอกจากนี้ยังสร้างคุณค่าทางสังคมโดยการนำผลผลิตไปจัดทำเป็นเมนูอาหารกลางวันโภชนาการสูงให้กับเด็กนักเรียนที่โรงเรียนบ้านหนองคาง จังหวัดราชบุรี อีกด้วย”
ด้าน คุณปฏิมา โรจนตัณฑ์ กรรมการบริษัท ยุ้งปันหยา จำกัด ได้ร่วมแบ่งปันมุมมองเชิงธุรกิจและการตลาดในการนำ “ผำไทย” ไปต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อเจาะตลาดโมเดิร์นเทรด (Modern Trade) ในหลายมิติ
“ตั้งแต่ช่วงแรกเริ่ม เราเล็งเห็นถึงอัตลักษณ์ที่เลียนแบบได้ยากของผำไทย จึงได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ “ผำอบกรอบ แบรนด์ GIN (จิน)” ในรูปแบบแผ่น 4 รสชาติ เพื่อเจาะกลุ่มคนรุ่นใหม่ให้เข้าถึงซูเปอร์ฟู้ดได้ง่ายขึ้นในรูปแบบขนมขบเคี้ยวทางเลือกสุขภาพที่มีรสชาติอร่อย โดยในการทดลองตลาดและประเมินเบื้องต้นร่วมกับผู้ซื้อของโมเดิร์นเทรดชั้นนำ เช่น Tops Supermarket ปรากฎว่าได้รับการตอบรับที่ดีมาก ที่เป็นเช่นนี้เพราะ เราเลือกใช้ผำสดจาก สวทช. ที่ไม่มีกลิ่นเหม็นโคลน มีกลิ่นหอมอ่อน ๆ และสีเขียวสดสวยงามหลังอบ ช่วยเปลี่ยนทัศนคติเชิงลบของโรงงาน OEM และสร้างความน่าเชื่อถือให้คู่ค้าได้อย่างชัดเจน”
และ คุณสุพัตรา หาญเจริญ ผู้อำนวยการ บริษัท แกรนด์วูฟเฟีย จำกัด ได้แบ่งปันประสบการณ์และแง่มุมความท้าทายในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ปลายน้ำจาก "ผำ" สู่ตลาดเพื่อสุขภาพไว้อย่างน่าสนใจ
“สิ่งที่ผู้ผลิตผลิตภัณฑ์จากผำ ต้องให้ความสำคัญอย่างมาก คือ “มาตรฐานคุณภาพและความปลอดภัยที่ประนีประนอมไม่ได้” เนื่องจากผำเป็นพืชน้ำที่มีคุณลักษณะดูดซับสภาพแวดล้อมรอบตัวได้ง่าย บริษัทจึงให้ความสำคัญสูงสุดกับคุณภาพและความสะอาด โดยทำการสำรวจวัตถุดิบจากแหล่งผลิตหลายแห่งทั่วประเทศ ก่อนตัดสินใจทำสัญญารับซื้อผำแห้งจากฟาร์มที่เพาะเลี้ยงด้วยเทคโนโลยีของ สวทช. เพื่อให้มั่นใจว่าจะได้วัตถุดิบที่สะอาด ปลอดเชื้อ ปลอดสารโลหะหนัก และมีปริมาณโปรตีนสูงสม่ำเสมอในทุกคอร์ปการผลิต ซึ่งคุณค่าโปรตีนนี้คือจุดขายหลักของผำในฐานะโปรตีนจากพืช (Plant-based protein) นั่นเอง”
อย่างไรก็ดี คุณสุพัตราได้แชร์ข้อกังวลอย่างตรงไปตรงมาว่าหากในอนาคตต้องการขยายกำลังการผลิต (Scale up) และจำเป็นต้องรับซื้อวัตถุดิบจากหลากหลายฟาร์มรวมกัน จะทำอย่างไรให้มั่นใจได้ว่าเป็นมาตรฐานเดียวกันทั้งหมด เพราะเกษตรกรรายย่อยไม่สามารถส่งตรวจแล็บส่วนกลาง (Central Lab) ได้ทุกรอบ
การสะท้อนปัญหาของผู้ประกอบการในครั้งนี้นี่เอง ที่มาเน้นย้ำถึงความสำคัญของการที่ สวทช. จะพัฒนาโจทย์วิจัยต่อยอดเพื่อสร้าง “เครื่องมือตรวจวัดมาตรฐานกลางสำหรับกลิ่นและสี” ที่ ดร.ศุภนิจ ได้กล่าวไว้ข้างต้น เพื่อให้เกิดเกณฑ์มาตรฐานการรับซื้อขายวัตถุดิบผำพรีเมียมในภาคอุตสาหกรรมร่วมกันอย่างเป็นธรรมในอนาคต
----------
#ซุปเปอร์ฟู้ด #อาหารแห่งอนาคต #อุตสาหกรรมการผลิตอาหาร
