29/05/2025
Một làn dinh dưỡng #10: Con gà cục tác lá chanh
Thêm hương, bổ vị, cân bằng tính khí và cũng là những vị thuốc Nam quen thuộc của bà của mẹ.
Chắc cũng chả ai ăn một đĩa lá lốt, kinh giới hay rau răm với cơm. Nhưng khi đi cùng bát canh trai, đĩa đậu phụ chiên, quả vịt lộn luộc thì những loại gia vị này như những chiếc đèn, rọi sáng hương vị và giúp món ăn thêm hoàn chỉnh hơn.
Bàn về rau gia vị, thứ nhất vai trò chắc chắn sẽ là “thêm hương, bổ vị” cho các món ăn.
Có những loại rau gia vị được kết hợp với món này-món kia chỉ đơn giản là vì thấy nó hợp, truyền qua đời này đến đời khác-như một dạng kí ức tiếp nối thế hệ. Chưa kể, mỗi miền mỗi vẻ, có những sự kết hợp khác và cũng có nhiều những loại khác nhau trong cách lựa chọn khiến cho bức tranh vị hương thêm đặc sắc.
Miền Bắc thi ưa vị tinh tế, cay the nhẹ nhàng. Nhìn quanh các khu chợ miền Bắc có thể thấy ngò rí, kinh giới, tía tô, húng láng, húng quế, hành lá, thì là rất phổ biến.
Đi vào Miền Trung ưa kết hợp với các loại mắm, bản vị cũng đậm đà, cay nồng hơn. Nào cải non, hẹ, hành lá tỉa, lá ổi, lá sắn, rau răm.
Vào hẳn Miền Tây và ngược về vùng Tây-Đông Bắc thì nết ăn có vẻ phóng khoáng, hoang dã hơn, kết hợp nhiều loại rau rừng cả món cuốn, gỏi, nướng và lẩu.
Cùng với sự sáng tạo, chiêm nghiệm về bản vị và âm-dương của các cụ đi trước nên phải nói rằng bản đồ hương vị của các món ăn Việt thật đặc sắc nhờ vào các loại rau ăn kèm.
Rồi từ đó, rau ăn kèm từ lâu không chỉ dừng lại ở việc “ăn cho thơm” mà đã bước vào tủ thuốc của bà, của mẹ-những vị thuốc Nam điển hình. Lá tía tô để giải cảm, rau má để mát gan, kinh giới để giảm sốt, lá lốt để ấm bụng. Diếp cá mát lành, giảm mụn…
Tỉ dụ như việc kết hợp thêm lá mơ tím vào các món cuốn, ngoài tăng hương vị cũng giúp chúng mình êm bụng hơn cũng là một ví dụ điển hình.
___
Hôm trước chúng mình có một chủ đề được bàn luận khá sôi nổi trên Threads City về những loại rau gia vị lạ được kết hợp trong những món ăn ở quê hương các bạn, mà khi đi các tỉnh thành khác hiểm thấy. Có nhiều món… đúng là rất lạ 🥹 Mùa phải lùng sục trên mạng xem nó thế nào, có tính chất gì và tại sao lại kết hợp với nhau như thế.
Mùa xin tổng hợp một số ví dụ nổi bật:
- Canh cá lá đắng
- Lá và hạt cây mắc mật trong các món nướng, và gia vị muối
- Rau má xào thịt ngan
- Ốc móng tay xào húng quế
- Chả cá lá xương sông
- Cá nục nấu rau ngót
- Lá đinh lăng rán trứng
___
Kết bài bằng một đoạn đồng dao 😚
Con gà cục tác lá chanh,
Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi.
Con chó khóc đứng, khóc ngồi,
Bà ơi đi chợ mua tôi đồng riềng,
Con trâu nằm ngửa nằm nghiêng,
Xin chớ mua riềng, mua tỏi cho tôi
___
Chạm Mùa
Nông sản vùng cao theo mùa.
Rau - củ - quả cần được đặt trước để trao tay bạn được tươi xanh nhất!
