05/05/2024
📩 Bài dự thi của bạn Yến Vy
Khói trời thoang thoảng mênh mang, trong tâm trí bỗng vọng lại từ đâu một tiếng xe đạp kẽo kẹt bên lối nhỏ, một tiếng gió ngập ngừng của chiếc quạt mo rám nắng, tiếng trưa hè lặng lẽ nheo mắt, thở dài. Thì ra vậy - mình nghiêng tai lắng nghe, đó là những thanh âm cất tiếng lên từ từng con chữ nhỏ, từ trang giấy thơm thảo đang lật giở sột soạt trên tay. Thì ra vậy, cuốn sách "Nơi nào có mẹ, nơi ấy là nhà" của Hạ Mer đã dội lại trong mình cả một hòm rương ký ức, trở thành cỗ máy xoay chiều để đưa chính mình quay trở về nỗi nhớ một thuở đã xa mà tưởng chừng đã bị thời gian và cuộc sống bộn bề bấy lâu phủ bụi.
Tiếp cận được với tác giả Hạ Mer từ những bài viết trên các trang mạng xã hội trước đây, từ cuốn sách đầu tay "Mẹ làm gì có ước mơ" cho đến cuốn sách này, mình cảm nhận được sự quen thuộc trong giọng văn, cảm xúc, trong quan điểm sống và cách biểu đạt tình cảm. Hạ Mer một lần nữa để lại những suy tư, nghiệm sinh, những hoài niệm về một thời thơ ấu hồn nhiên, rong ruổi khắp chốn quê nghèo vật vã. Những mẩu chuyện góp nhặt từ trong góc nhà đến ra ngoài ngõ; từ mái lá đến nơi đất khách quê người của một người con sải cánh bay xa xứ, xa quê hương. Tất cả như được đun sôi, trong lòng như được hâm nóng, dấy lên một nguồn cảm xúc len lỏi trong hệ mạch, râm ran mà bất chợt rùng mình vì xót xa, vì cảm thấy quen thuộc đến kì lạ. Mình lại nói điều này cho cuốn sách của Hạ Mer: chữ có nhiệt độ ấm! Một sự ấm áp, nhẹ nhàng, xúc động ôm chầm lấy cả một trái tim hoặc đã quá buốt lạnh, hoặc đã quá khô khốc, héo hon những vết nứt, đứt gãy. "Nơi nào có mẹ, nơi ấy là nhà", người ta đọc sách nhưng có hề gì phải vắt óc chất vấn, phán đoán; ở đây có lẽ không cần đến những phân tích lạnh lùng, rạch ròi như khi đọc một triết lý, một bài báo cáo hay nghiên cứu luận cương... Việc đọc lúc này chỉ còn là sự thả hồn, đắm mình, nương theo con chữ để trở về miền viễn ức, về một thế giới rộng lớn đã từng nghiệm trải mà thôi.
Nói rằng cuốn sách là nỗi trăn trở, day dứt về cái nghèo trần trụi, đắng chát thì con chữ của nó thật cũng chẳng thể trang trí lộng lẫy, gò cho thật khéo tay. Chữ nghĩa mà Hạ Mer dùng là cái chữ đã được phơi khô, đã được lăn lộn trong vòng xoay nghiệt ngã, nên giờ chỉ còn lại một bề mặt thô ráp, nói cách khác là sự dung dị, gần gũi như "cơm trộn đường", "mùi khói bếp", "vớt bèo", "bắt ốc", "mớ rau ngót tươi ngon"...
Chừng ấy câu chuyện được kể mới biết thế giới này phồn tạp ra sao, mỗi nhà mỗi cảnh như thế nào. Cán cân vật chất và tình cảm lại chẳng bao giờ chịu phẳng lặng mà luôn gập ghềnh, đổ ngã lệch nhau. Nhưng cuốn sách đâu chỉ viết về mỗi sự khốn cùng, bèo bọt của hoàn cảnh gia đình, mà còn thấy được "nghèo" cũng có vẻ đẹp đắng đau của nó. Đặt dấu chấm cho từng câu chuyện tức là gợi ra cho người ta một cảm nghiệm riêng, lục lọi ký ức để tìm lại thế giới ấy ngày nào. Dù không phải kể chuyện mình, nhưng cuốn sách có đủ sự thân thuộc để đánh động vào khoảng rỗng rang bên trong để người đọc tự nhớ về. Có những trang đọc lên bất giác mỉm cười vì niềm vui của một đứa trẻ trong bầu khí quyển tuổi thơ, vì vòng tay nồng hậu của ngôi nhà luôn có mẹ cha đón đợi; lại có những trang chỉ nghe thấy tiếng đổ vỡ, tiếng quát tháo, tiếng khóc sụt sịt, nấc nghẹn chắn ngang giữa cổ họng... Âu cũng để học cách biết thấu hiểu, đồng cảm và xót thương nhiều hơn cho đa dạng hoàn cảnh sống.
"Nơi nào có mẹ, nơi ấy là nhà", nếu không đọc thì có lẽ mình cũng quên mất, rằng tuổi thơ mình cũng có những mùa hè trốn ngủ trưa, những lần ngồi sau yên xe đi chợ cùng mẹ, chặt lá cọ dựng nhà; làm búp bê, thổi kèn bằng lá chuối, kéo nhau ngồi trượt trên mo dừa xào xạc khắp xóm; tát cá, thả diều khắp cánh đồng... Chum gạo của bà nội, còn để ủ chín những nải chuối xanh, quả thị, hồng xiêm. Bà còn có chiếc cối đâm trầu nhỏ xíu xiu mà đứa cháu nào cũng thi nhau đâm cho thật nhuyễn, cho bà dễ ăn. Những đồng tiền lẻ trong túi áo bao giờ cũng được bà dùng kim găm ghim lại cặn kẽ. Bà vẫn ở đó, nhưng những thứ này đã lâu rồi mình chẳng còn được thấy nữa, nếu không đọc thì có lẽ mình cũng quên mất!
"Ai cũng kể về những ước mơ thật đẹp với ánh mắt long lanh nhưng lại kết thúc bằng sự nuối tiếc vì hiện thực đôi khi quá khắc nghiệt". Chúng ta biết cảm thương cho bao ước mơ ngoài kia đã từng phải rũ bỏ, khi điều kiện bên ngoài và khát khao bên trong bị khuấy đặc làm một. Những đồng vàng lăn tròn trên tấm lưng gầy gò của số phận đã rung lên bài ca tang tóc cho những gì chân thành đắm đuối mà quãng đời hoa niên xưa từng thiết tha. Đời người vội lãng quên đi một trái tim còn bồi hồi đôi chút bên trong lớp vỏ cỗi cằn và tuyệt tự dần, để từng nhịp tim chầm chậm nhức nhối như chiếc đồng hồ quả lắc cũ bị bỏ quên trong căn nhà hoang, vẫn tiếp tục điểm chuông trong những khoảng trống giờ mà không còn ai đếm nữa. Hoang vắng, lặng tàn. Giờ đây đọc cuốn sách là một lần cho người ta được dành chỗ để diện kiến biết bao ước mơ đã bị cất giấu, gói ghém trong ngăn tủ. Nghĩ lại, hoá ra mình cũng có một ước mơ tươi đẹp đến thế chăng?
Không thể thực hiện ước mơ đã đành, phải chà đạp lên ước mơ mới là nỗi đau gấp bội. Nếu người ta vì túng quẫn quá mà trở nên coi nhẹ nhân tính thì có được gọi là lý do chính đáng không? "Có ở dưới ao mới biết không cách nào không ướt áo", chuyện về bác xe ôm tráo trở đòi tiền khách mới thấy tiền bạc đúng như g*i góc bén nhọn, như dao gươm kề cổ. O'henry cũng viết: "Đói là một cực hình, Jeff ạ. Cả tình yêu, cả sự nghiệp, cả gia đình, cả tôn giáo, cả nghệ thuật, cả tình yêu nước đều chỉ là những lời nói suông trống rỗng, khi con người ta đói".
Những cảnh gia đình ầm ĩ, nợ nần, đổ vỡ ngổn ngang ngay cả khi chưa từng phải chứng kiến, nhưng đọc lên vẫn thấy mềm lòng đến lạ, vì biết chuyện chẳng phải hư cấu ở một nơi nào đó trên đời này. Hình ảnh người cha rượu chè đã là nỗi ám ảnh nhảy vọt từ cuốn sách trước đó đến cuốn sách này. "Người ta thường nói con gái là bình rượu mơ của bố, nhưng sự thật thì bố nó có rượu nếp, rượu Yên Phú, rượu Kim Sơn, rượu chuối hột và rượu chè cờ bạc" (Mẹ làm gì có ước mơ). Hơi men rượu rải lên màn đêm những tiếng cãi vã, đập phá; rải lên dòng nhật ký người con một nỗi sợ hãi, hoảng hốt tột cùng. Chính những tình cảm không vẹn nguyên trong gia đình đã nỡ lòng biến những đứa trẻ phải trở thành trái cây chín sớm giữa sương gió cuộc đời. Thiết nghĩ, "Nam vô tửu như kỳ vô phong", tốt nhất chỉ nên là một câu nói đùa cợt nhả, vì không phải quan niệm truyền thống nào cũng có giá trị đến hiện thời và mọi thời.
Với mình, những câu chuyện vui nhất của cuốn sách dường như cũng không tránh khỏi một sắc buồn hoang hoải dai dẳng bám theo. Đằng sau niềm vui ấy luôn tẩm đượm một điều gì khuất tất khó nói lắm, mà đôi khi còn phải gượng gạo, dằn mình. Nỗi buồn ấy chàng ràng khôn nguôi, đã gần như trở thành một đặc tính của người ta vậy. Nhưng cũng thực sự có những câu chuyện mà mình cảm thấy như có phép màu, cảm thấy như được duyên trời định đoạt, được những gì tuyệt vời nhất ban phát, chở che. Đơn cử như chuyện "Không chỉ là cho đi", "Bát mì hạnh phúc", "Câu chuyện của bố nuôi"... ngay cả khi vẫn ẩn phía sau đó một nét buồn vương vấn, thì vẫn thấy nó rất đẹp.
Cuộc đời không đủ dài để có thể trải qua hết thảy mọi thế thái nhân tình, vậy thì cuốn sách "Nơi nào có mẹ, nơi ấy là nhà" chính là cách để lấp đầy một phần cho con đường trải nghiệm đó. Ta được đặt mình trong nhiều cuộc đời khác nhau, có những phức hợp tâm trạng đặc biệt, biết vui, biết buồn cho sự sống vẫn đang chảy trôi mà chưa bao giờ dừng lại. Ngõ hầu ta biết trân quý hiện tại đang diễn ra xung quanh, biết rằng phép màu vẫn luôn nép mình trong mọi ngõ ngách cuộc đời, biết rằng thế giới vẫn luôn yêu thương ta đến từng sát na nhỏ nhặt. Và chúng ta luôn cần biết ơn vì điều đó.
Cảm ơn Hạ Mer với những dòng chữ thân thương, đã ít nhiều rịt thuốc và băng bó lại cho những vụn vỡ, đi đến khép miệng từng vết thương lòng của thế giới người lớn. Để sau những phiền muộn, mệt nhoài, nhận ra mái ấm vẫn là một nơi nương tựa giữa thế tục lắm phong ba, cho phép mình gạt đi mọi đắn đo, khó nhọc. Cả thế giới sẽ vỗ tay khi con dang rộng cánh tung hoành hiên ngang, chỉ có người cha, người mẹ là thấy lắng lo cho đôi cánh yếu ớt phải gắng gượng trước gió bão. Nếu một ngày chẳng may hờ hững quên đi những tình yêu vô hình này, vẫn có cuốn sách ở đó như một bậc thềm trước cửa, để luôn nhắc ta nhớ về. Sách vẫn luôn luôn kỳ diệu như vậy...
Thực ra ngay từ cuốn sách đầu tiên, mình đã khá bất ngờ với chủ đề mà Hạ Mer lựa chọn viết - chốn quê nghèo, tuổi thơ, gia đình và những con người ở độ tuổi đang vật lộn với sinh kế; và sách kể chuyện nhiều hơn là bày tỏ quan điểm cá nhân. Điều này tuy không hẳn đồng nhất với các phong cách nội dung mà chị ấy từng đăng tải nhiều trước đây, vì mình còn biết Hạ Mer ở khía cạnh quan điểm về tần số, sự khác biệt, tha thứ, hiểu chuyện, ngộ nhận và các vấn đề đời sống khác. Nhưng thế giới thì có lẽ đã quá chóng mặt, thị trường sách báo thì ngày một tràn lan, phát ngôn trên các nền tảng số cũng càng rộng rãi; chúng ta có vẻ đã trở nên ngộp thở, nhức mỏi và hoang mang nhiều rồi. Nên đến với sách của Hạ Mer, ta không còn phải áp lực bận tâm về những quy chuẩn sống, về sự hiểu biết của mình nữa; ở đây chỉ có những câu chuyện đời thường, chậm rãi để níu giữ người ta một phút giây ngẫm lại. Cũng có thể coi là sự đối nghịch với tốc độ xã hội của hôm nay, khi bộ nhớ nhiều người chỉ đang ngập tràn dữ liệu của ngân sách, của kế hoạch, công việc, quy tắc, tiến độ - đã dường như chẳng có nơi nào cho những ký ức tươi đẹp cư trú, nên sự đối nghịch của cuốn sách với lốc xoáy bên ngoài là ở chỗ này.
"Nơi nào có mẹ, nơi ấy là nhà".
Đến sau cùng, hãy mỉm cười nhiều hơn và nói lời cảm ơn nhiều hơn, nhé!
