ተስፋዬ ይርጋ Tesfaye Yirga

20/06/2026

10/06/2026

#ማስጠንቀቂያ


​ሰሞኑን በቴሌግራም ላይ እጅግ አደገኛ የሆነ እና የማጭበርበር ድርጊት እየተፈጸመ ይገኛል።

​በጣም ፀያፍ የሆኑ ምስሎችን እና ቪዲዮዎችን እንደ ሽፋን በመጠቀም፣ ከስራቸው ሊንክ (Link) ያያይዛሉ።ሊንኩ የሚላክላችሁ ከማታውቁት ሰው ብቻ ሳይሆን፣ አካውንታቸው በተጠለፈ የቅርብ ጓደኞቻችሁ ወይም ዘመዶቻችሁ ስም ሊሆን ይችላል።

​ከዚያ ሊንኩን ልክ እንደነካችሁት የእናንተም የቴሌግራም አካውንት ወዲያውኑ በሰከንዶች ውስጥ ይጠቃል፣ ከቁጥጥራችሁ ውጪ ይሆናል። ከዚያም በእናንተ ስም ለሌሎች ሰዎች ተመሳሳይ ቫይረስ ይልካል።

​⚠️ስለዚህ ከማንኛውም ሰው (የምታውቁትም ይሁን የማታውቁት) የሚላክላችሁን ማናቸውንም አይነት ሊንክ በፍጹም አትንኩ! አትክፈቱ!
Tesfaye Yirga

02/06/2026

(15GB) #እንዳይሞላባችሁ የጎግል ፎቶ backup (Google Photos Backup) አሁኑኑ አጥፉ!

​ይህ የጂሜይል ቦታችሁን በፍጥነት የሚሞላባችሁን ነገር ለማስቆም እነዚህን ቀላል ደረጃዎች ተከተሉ፦

​የጎግል ፎቶ ባክአፕን ለማጥፋት፦
​ስልካችሁ ላይ ያለውን Google Photos አፕሊኬሽን ክፈቱ።
​ከላይ በቀኝ በኩል ያለውን የራሳችሁን ፕሮፋይል ፎቶ (ወይም የስም መጀመሪያ ፊደል) ንኩ።
​በመቀጠል Photos settings ውስጥ ግቡ።
​ከላይ መጀመሪያ ላይ የሚመጣውን Backup የሚለውን ተጫኑ።
​በመጨረሻም "Backup" የሚለውን ማብሪያ/ማጥፊያ ማጥፋት (Turn OFF) አድርጉት።

#ለምን ይጠቅማል?

​ #ጂሜይል ነፃ የሚሰጠው ቦታ በፎቶዎችና በቪዲዮዎች በፍጥነት እንዳይሞላባችሁ ይከላከላል።
​የኢንተርኔት ካርዳችሁን ያድናል፦ ስልካችሁ በየቀኑ የሚያነሳቸውን ትላልቅ ቪዲዮዎችና ፎቶዎች በዳታ ለመጫን የሚጨርሰውን ሜጋባይት (MB) ያስቀራል።

​
Tesfaye Yirga

29/05/2026

ቪድዮ እንዳያዩ #ለመከላከል

​የዩቲዩብ ማስተካከያ (Settings) ውስጥ ይግቡ

​የዩቲዩብ መተግበሪያን ይክፈቱ። ከታች በቀኝ በኩል ያለውን የልጅዎን ፕሮፋይል (Profile icon) ይጫኑ፤ በመቀጠል ከላይ በቀኝ በኩል የሚመጣውን የማርሽ ምልክት (Gear icon/Settings) ይንኩ።

​ወደ Time Management ይሻገሩ

​በዝርዝሩ ውስጥ ወደ ታች ወረድ ብለው "Time Management" (የጊዜ አጠቃቀም) የሚለውን አማራጭ ይጫኑ።

​Shorts Feed Limit የሚለውን ይምረጡ

​በዝርዝሩ ውስጥ "Shorts Feed Limit" (የሾርትስ ገደብ) የሚለውን ያግኙና ማብሪያውን (Toggle switch) አብሩት (On ያድርጉት)።

​ሰዓቱን 0 ደቂቃ ላይ ያድርጉት

​የሚፈቀደውን ጊዜ "0 minutes" (0 ደቂቃ) ላይ ይምረጡ። ከዚያ በኋላ የዩቲዩብ መነሻ ገጽን ወደ ታች ስበው ሲያድሱት (Refresh ሲያደርጉት) የሾርትስ ቪዲዮዎች ሙሉ በሙሉ ተደብቀው ያገኟቸዋል።

​ማሳሰቢያ፦ ይህ አሰራር የሚሠራው በስልክ እና በታብሌት የዩቲዩብ መተግበሪያ ላይ ብቻ ነው። ልጆች ኮምፒውተር የሚጠቀሙ ከሆነ ግን ቀደም ሲል እንደተጠቀሰው በChrome ብሮውዘር ላይ "Hide YouTube Shorts" የተባለ ኤክስቴንሽን (Extension) መጫን የተሻለ አማራጭ ነው።

29/05/2026

(Facebook) ሊጠለፍ የሚችለው በቴክኖሎጂ #ድክመት ብቻ ሳይሆን አብዛኛውን ጊዜ እኛ በምናደርጋቸው ጥንቃቄዎች መጉደል ወይም በሚደረጉ የማታለል ዘዴዎች (Social Engineering) ነው።

#ጠላፊዎች (Hackers) በብዛት የሚጠቀሙባቸው ዋና ዋና መንገዶች የሚከተሉት ናቸው፦
# # # 1. ማስገገም (Phishing)
ይህ በጣም የተለመደው እና ብዙ ሰዎችን የሚያጠምድበት ዘዴ ነው። ጠላፊዎች ልክ እንደ ፌስቡክ ትክክለኛ ገጽ የሚመስል **ፎርጅድ (የውሸት) ገጽ** ይሰራሉ።
* **እንዴት ይሰራል?** "አካውንትዎ ሊዘጋ ስለሆነ እዚህ ሊንክ ላይ ገብተው ያረጋግጡ" ወይም "ይህንን አስገራሚ ቪዲዮ ለመመልከት Login ያድርጉ" የሚል መልዕክት በኢሜይል፣ በMessenger ወይም በሌላ ሶሻል ሚዲያ ይልካሉ።
* **ውጤቱ፦** እውነተኛው የፌስቡክ ገጽ መስሎን የኢሜይል እና የይለፍ ቃል (Password) ስናስገባ፣ መረጃው ቀጥታ ወደ ጠላፊው ይሄዳል።
# # # 2. ደካማ እና ተገማች የይለፍ ቃላት (Weak Passwords)
ብዙ ሰዎች ለማስታወስ ቀላል የሆኑ የይለፍ ቃላትን ይጠቀማሉ።
* **የስልክ ቁጥር፣ የልደት ቀን፣ 123456፣ ወይም ስም** የመሳሰሉ የይለፍ ቃላት በቀላሉ በግምት ወይም **Brute Force Attack** በሚባል (በመቶ ሺህ የሚቆጠሩ የቃላት ጥምረቶችን በሰከንዶች ውስጥ በሚሞክር የኮምፒውተር ፕሮግራም) ሊሰበሩ ይችላሉ።
# # # 3. ተንኮል አዘል ሶፍትዌሮች (Malware/Keyloggers)
ሳይታወቅ በስልካችን ወይም በኮምፒውተራችን ላይ የሚጫኑ ቫይረሶች ወይም መተግበሪያዎች (Apps) ናቸው።
* **እንዴት ይሰራል?** ከተከለከሉ (Cracked) ድረ-ገጾች ላይ ጌሞችን ወይም አፖችን ስናወርድ አብረው ሊገቡ ይችላሉ።
* **Keylogger** የሚባለው ሶፍትዌር ስልካችን ወይም ኮምፒውተራችን ላይ የምንነካቸውን ፊደላት በሙሉ (የይለፍ ቃልን ጨምሮ) እየቀረጸ ለጠላፊው ይልካል።
# # # 4. የሶስተኛ ወገን መተግበሪያዎች (Session Hijacking / Token Theft)
በፌስቡክ አካውንታችን Log in እንድንል የሚጠይቁ አንዳንድ የጌም ወይም የፎቶ ማቀናበሪያ (እንደ "ከ10 አመት በኋላ ምን ትመስላለህ?" አይነት ጨዋታዎች) የፌስቡክ መግቢያ ቁልፋችንን (**Access Token**) ሊሰርቁ ይችላሉ። ይህ ቶክን ከተሰረቀ ጠላፊው የእርስዎን ፓስወርድ ባያውቅ እንኳ አካውንትዎን መቆጣጠር ይችላል።
# # # 5. የኢሜይል ወይም የሲም ካርድ መነጠቅ (SIM Swapping)
* የፌስቡክ አካውንቱ የተከፈተበት ኢሜይል ከተጠለፈ፣ ጠላፊው በቀላሉ "Forgot Password" የሚለውን በመጠቀም የፌስቡክ ፓስወርዱን ይቀይረዋል።
* **SIM Swapping፦** ጠላፊዎች የእርስዎን ማንነት በመምሰል ወደ ቴሌኮም ኦፕሬተር በመሄድ የእርስዎን ስልክ ቁጥር በሌላ አዲስ ሲም ካርድ ላይ እንዲቀየር ያደርጋሉ። ከዚያም ወደ ፌስቡክ የሚላከውን የማረጋገጫ ኮድ (OTP) በመውሰድ አካውንቱን ይቆጣጠሩታል።
# # # አካውንትን ከጠለፋ ለመጠበቅ ምን መደረግ አለበት?
* **ባለሁለት ደረጃ ማረጋገጫ (Two-Factor Authentication - 2FA) ማብራት፦** ይህ በጣም ወሳኝ ነው። ፓስወርድዎ ቢሰረቅ እንኳ በስልክዎ ላይ የሚመጣው ኮድ ሳይገባ ማንም መክፈት አይችልም። (ይህንን በፌስቡክ Settings > Security and Login ውስጥ ማግኘት ይችላሉ)።
* **ጠንካራ ፓስወርድ መጠቀም፦** ፊደላት፣ ቁጥሮች እና ምልክቶችን ( #, $, @) የቀላቀለ የይለፍ ቃል ማድረግ።
* **ሊንኮችን በጥንቃቄ መመልከት፦**

28/05/2026

አብዛኛው የሰው ልጅ ቀኝ እጅ ተጠቃሚ የሆነበት ሚስጥር ተደረሰበት።

[ዜና ፕላስ ግንቦት 20/2018]

​በአለም ላይ ከሚገኙ ሰዎች መካከል 90% ያህሉ ቀኝ እጃቸውን በብዛት የሚጠቀሙበት (Right-handed) የመሆናቸው ምስጢር፣ የሰው ልጅ በሁለት እግሩ መቆምና የአንጎሉ መጠን ማደግ ጋር በቀጥታ የተያያዘ መሆኑን አዲስ ጥናት ይፋ አደረገ።

​በኦክስፎርድ እና ሪዲንግ ዩኒቨርሲቲዎች ተመራማሪዎች የተመራውና በ PLOS Biology ሳይንሳዊ መጽሔት ላይ የወጣው ይህ ጥናት፣ ከ41 በላይ የዝንጀሮና የጦጣ ዝርያዎች የተውጣጡ 2,025 ፍጥረታትን መረጃ በማነፃፀር የተጠና ነው።

​እንደ ጥናቱ ግኝት፣ የሰው ልጅ ቀኝ እጅ አዘውታሪ እንዲሆን ያደረጉት ሁለት ዋና ዋና የዝግመተ-ለውጥ (Evolution) ምክንያቶች እነዚህ ናቸው።

የሰው ልጅ በጥንት ዘመን በአራት እግሩ መጓዙን ትቶ በሁለት እግሩ ቀና ብሎ መሄድ ሲጀምር እጆቹ ከጉዞ ስራ ነፃ ሆኑ።

ይህም እጆችን ለተለያዩ መሳሪያዎች፣ ለምግብ እና ለቁሳቁስ መያዣነት በብቃት ለመጠቀም አስችሏል።

እጆች ከእንቅስቃሴ ተግባር ነፃ በሆኑበት ወቅት፣ የሰው ልጅ አንጎል በከፍተኛ ሁኔታ እያደገ መጣ። በዚህም የአንጎል ግራና ቀኝ ክፍሎች የተለያየ ተግባርን ለይተው ማከናወን (Hemispheric Specialization) በመጀመራቸው፣ ቀኝ እጅን የመጠቀም ዝንባሌ በሰው ልጅ ስነ-ህይወት (Biology) ውስጥ ይበልጥ እንዲሰርጽ አድርጎታል።

​ጥናቱ እንደሚያመለክተው፣ ሌሎች አራት እግር ያላቸው ፍጥረታት የግራና ቀኝ እጅ ምርጫ እኩል (Ambidextrous) የሆነው እጆቻቸውን ለመራመጃነትም ጭምር ስለሚጠቀሙባቸው ነው። የሰው ልጅ የ90% ስታቲስቲክስ ግን በሚሊዮን ዓመታት የአካሄድና የአንጎል እድገት ለውጥ የመጣ ውጤት ነው።

​ምንጭ፦ A-Z Animals (PLOS Biology Study

25/05/2026

ዘንድሮ ጉድ ሳይሰማ የተባለው Custom Ai መፍጠር የግል AI መፍጠር ይቻላል

📌 በ Google ስር የሚተዳደረው Gemini Ai አንዱ አካል የ ሆነውን Gems በመጠቀም የራሳችሁን Custom Ai መስራት ትችላላችሁ 😊

📌 የራሳችሁን instructions በ Text ፣ PDF ... መልክ በመላክ እናንተ የላካችሁትን መረጃ በመጠቀም ብቻ መልስ ይሰጣል ።

📌 ለምሳሌ ፦ የአንድን ሆቴል ሙሉ መረጃ የ ያዘ አንድ ዶክመንት በመስጠትና እሱን ዶክመንት ብቻ በመጠቀም እንዲመልስ አድርገን መስራት ። የሆቴሉን ምግብ ዝርዝር ሰረጠኝ ? ፣ የሽሮ ዋጋ ስንት ነው ? የ ሆቴሉን ዋይፋይ ንገረኝ ? በአቅራቢያው ያለ ATM Machine ካለ ጠቁመኝ ? የሚሉ ጥያቄዎችን በመጠየቅ መልስ ማግኘት እንችላለን ! እዚጋ ግን የነዚህ ጥያቄዎች መልስ ለ Ai ዩ ከሰጣችሁት ዶክመንት ውስጥ መገኘት አለበት !

📌 በላካችሁት ዶክመንት ላይ ብቻ ተንተርሶ የሚሰራ ስለሆነ የኢትዮጵያ ዋና ከተማ ማን ነው ? ብትሉት ምንም መልስ አይሰጣችሁም 😁

📌 ሁሉም ተቋማት መሞከር ትችላላችሁ !

📌 Gemini App ላይ ገብታችሁ "Gems" የሚል feature ፈልጋችሁ መፍጠር ትችላላችሁ ።

Yirga

16/05/2026

በ telegarm inbox የሚሉኳትን እችን ሊንክ ግን እንዳይከፍቱት

📌 በነገራችን ላይ ሊንኩን ስለነካችሁት ብቻ አካውንታችሁ አይጠለፍም ! ያው Code ሲጠይቁ አለመላክ ነው ያለባችሁ !

📌 ግን ባትነኩትም ጥሩ ነው

14/05/2026

በደጉ ዘመን?

📌ድሮ Facebook system በጣም ጠንካራ ሳይሆን 3 friend rule በሚባል ዘዴ የአንዱን ሰው password በቀላሉ ያስገኝ ነበር ...! እንዴት ብትሉ 3 Fake account ከፍታችሁ ፖስወርዱን ማወቅ የፈለጋችሁትን ሰው friend ሁናችሁ ለተከታታይ ጊዜ (ብዙ ቀን ) inbox ካወራችሁ በኋላ የሱን አካውንት forget password ብላችሁ በምን መልኩ ፓስወርድ ልላክ ሲላችሁ ? በጓዳኛየ መሰረት ስትሉት Top 3 በተደጋጋሚ የምታወራቸውን ጓደኞች ያስመርጣችኋል ከዛ ውስጥ እነዛ 3 fake አካውንት ይሮራሉ (ለምን - ብዙ ጊዜ ስላወራችሁ በነዚህ አካውንት Facebook እንደ Trusted አካውንት ያመጣቸዋል ) በመቀጠልም ወደነዚህ አካውንት code ላክ ብላችሁ ስትመርጡ ይልክ ነበር ...! አሁን ግን የ Facebook system ጠንካራ ነው !

08/05/2026

መሆኑን በስልክዎ እንዴት ያረጋግጣሉ?

ብዙ ወገኖቻችን በደላሎች ወይም በኤጀንሲዎች "ቪዛ መጥቶልሃል" ተብለው የተጭበረበረ ወረቀት ሲሰጣቸው እናያለን። የሳውዲ አረቢያ ቪዛ ትክክለኛ መሆኑን ለማረጋገጥ ሰው መጠየቅ አያስፈልግዎትም፤ በስልክዎ ብቻ የሳውዲ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር (MOFA) ድረ-ገጽ ላይ ገብተው ማየት ይችላሉ።

፡

1. ወደ ኦፊሴላዊው ድረ-ገጽ ይግቡ በመጀመሪያ ይህንን የሳውዲ መንግስት ቪዛ ፕላትፎርም (MOFA) ሊንክ ይጫኑ፡ 🔗 https://visa.mofa.gov.sa/

2. መፈለጊያውን ይምረጡ (Enquiry Section) ድረ-ገጹ ሲከፍት ወደ ታች ወረድ ይበሉና "Enquiry" የሚለው ቦታ ላይ፡ Searching For: የሚለው ላይ "Visa Application Number" የሚለውን ይምረጡ።

3. መረጃዎን ያስገቡ
Application Number: በቪዛ ወረቀቱ ወይም በደረሰኙ ላይ ያለውን ረጅም ቁጥር ያስገቡ።

Passport Number: የፓስፖርት ቁጥርዎን ያስገቡ።
Captcha Code: በምስሉ ላይ የሚታየውን ቁጥር በሳጥኑ ውስጥ ይፃፉ።

4. ውጤቱን ይመልከቱ (Search) "Search" የሚለውን ሲጫኑ ሁለት አይነት ውጤት ሊመጣ ይችላል፡

✅ ፎቶዎ እና ሙሉ መረጃዎ ከመጣ: ቪዛው ትክክለኛ እና በሳውዲ መንግስት የተመዘገበ ነው።

❌ "No Record Found" ወይም "Invalid Number" ካለ: ወረቀቱ ሀሰተኛ ነው ወይም በሲስተሙ ውስጥ አልገባም። በዚህ ጊዜ ክፍያ ከመፈጸም ይቆጠቡ።

⚠️ ማሳሰቢያ: ይህንን መረጃ ሼር በማድረግ ለጉዞ እየተዘጋጁ ያሉ ወገኖቻችንን ከማጭበርበር እንታደግ።

👉ተጨማሪ መረጃ እንዲደርሳቹ Follow