01/04/2026
ଉତ୍କଳ ଦିବସ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏପ୍ରିଲ ପହିଲାକୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଇଭଉଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବ ଓ ଉଲ୍ଲାସର ସହିତ ପାଳନ କରିଥାଉ। ଏହି ଦିନଟି କେବଳ ଏକ ତାରିଖ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସ୍ୱାଭିମାନ, ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ।
ଉତ୍କଳ ଦିବସର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଓଡ଼ିଶା ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଥିଲା, ଯାହା ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସମୟକ୍ରମେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କନ୍ଦଳ ଏବଂ ବୈଦେଶିକ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶାର ସୀମା ସଂକୁଚିତ ହୋଇଗଲା। ୧୫୬୮ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନତା ହରାଇଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଇଂରେଜ ଶାସନ କାଳରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଖଣ୍ଡ ବିଖଣ୍ଡିତ କରି ପଡ଼ୋଶୀ ପ୍ରଦେଶ ଯଥା—ବଙ୍ଗଳା, ବିହାର, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ସହିତ ମିଶାଇ ଦିଆଗଲା।
ଏହି ବିଭାଜନ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତି ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲା। ଓଡ଼ିଆମାନେ ନିଜ ଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ବା ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଜାଗରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ "ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ" ଗଠନ ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ମହାନାୟକଙ୍କ ଅବଦାନ
ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେବାରେ ଅନେକ ବରପୁତ୍ରଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ହେଲେ:
ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ: ସେ ଥିଲେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋଧା। ତାଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ୧୯୦୩ ମସିହାରେ 'ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ' ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା।
ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ: ନିଜର ସେବା ଓ ତ୍ୟାଗ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିକୁ ଏକଜୁଟ କରିଥିଲେ।
ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି: ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ଏହି ମହାରାଜା ଲଣ୍ଡନର ଗୋଲଟେବୁଲ ବୈଠକରେ ଓଡ଼ିଶାର ଦାବିକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି: ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ।
ତାଙ୍କ ସହିତ ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, ରାଧାନାଥ ରାୟ, ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ଦେ ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓଙ୍କ ପରି ଅନେକ ମନୀଷୀ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆହୁତି ଦେଇଥିଲେ।
ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷର ସଂଘର୍ଷ ପରେ, ୧୯୩୬ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ୧ ତାରିଖରେ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶା ଜନ୍ମଲାଭ କଲା।
ଉତ୍କଳ ଦିବସ ପାଳନର ଗୁରୁତ୍ୱ
ଆଜିର ଦିନରେ ଓଡ଼ିଶାର କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ଉତ୍କଳ ଦିବସ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହର ସହ ପାଳନ କରାଯାଏ। ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ବିଭିନ୍ନ ସଭାସମିତି, ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜମାନଙ୍କରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବମୟ ଇତିହାସ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି।
ଏହି ଦିନଟି ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ଆମର ଭାଷା 'ଓଡ଼ିଆ' ହେଉଛି ଆମର ପରିଚୟ। ଆମର ସଂସ୍କୃତି, କଳା, ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରମ୍ପରା ବିଶ୍ୱବନ୍ଦିତ। ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ଆମକୁ ଭାତୃଭାବ ଓ ସମାନତାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ।
ଆଜିର ଓଡ଼ିଶା ଓ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ହେବାର ଏତେ ବର୍ଷ ପରେ ଓଡ଼ିଶା ଶିକ୍ଷା, ଶିଳ୍ପ, କ୍ରୀଡ଼ା ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଉନ୍ନତି କରିଛି। କିନ୍ତୁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନେକ ଆହ୍ୱାନ ରହିଛି। ବେକାରୀ ସମସ୍ୟା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଏକଜୁଟ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
"ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ" – ଏହି ସଙ୍ଗୀତର ପ୍ରତିଟି ଶବ୍ଦ ଆମ ଶିରାରେ ରକ୍ତର ପ୍ରବାହକୁ ବଢ଼ାଇଦିଏ।
ଉତ୍କଳ ଦିବସ ଅବସରରେ ଆମେ ସଂକଳ୍ପ କରିବା ଉଚିତ ଯେ:
୧. ଆମେ ଆମର ମାତୃଭାଷାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର କରିବା।
୨. ଓଡ଼ିଶାର କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।
୩. ଜଣେ ସୁନାଗରିକ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟର ବିକାଶରେ ନିଜର ସହଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିବା।
ଉପସଂହାର
ଉତ୍କଳ ଦିବସ କେବଳ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିବାର ଦିନ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଆତ୍ମସମୀକ୍ଷାର ଦିନ। ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ୱପ୍ନ ନେଇ ଏହି ପ୍ରଦେଶ ଗଢ଼ିଥିଲେ, ସେହି ସ୍ୱପ୍ନକୁ ସାକାର କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ। ଆସନ୍ତୁ, ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶପଥ ନେବା— "ମୁଁ ଓଡ଼ିଆ, ଓଡ଼ିଶା ମୋର ଗର୍ବ,ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସଂସ୍କୃତି ଓ ସାହିତ୍ୟ ମୋର ଅସ୍ମିତା ଓ ମୋର ମୌଳିକ ପରିଚୟ "।ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ କଥା କହିପାରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀର କୋଣଅନୁକୋଣରେ ରହୁଥିବା ଯେ କୌଣସି ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ସହିତ ଓଡ଼ିଆରେ କଥାହେବି...ଓଡ଼ିଆ ଖାଦ୍ୟପେୟ,ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ନିଜ ପରିବାର ଓ ସମାଜରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେବି।ଏହିପରି ଭାବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ନିଜ ମୌଳିକ ପରିଚୟରେ ମଥା ଟେକି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଶିଖାଇବି।
ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ! ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ!
ସୌଜନ୍ୟ: କବିଶ୍ରୀ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦାସ
