15/01/2026
ଭାରତ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତ ଧକ୍କା। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶାଙ୍ଘାଇ ର଼୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ୨୦୨୫ (Academic Ranking of World Universities) ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ବିଶ୍ୱର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ୫୦୦ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ଗୋଟିଏ ବି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସ୍ଥାନ ପାଇନାହାନ୍ତି। ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଆଜି ସେହି ପ୍ରାଥମିକତା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଉଛି, ଯେଉଁଠି ଦେଶ ଶିକ୍ଷା ଓ ଗବେଷଣା ଅପେକ୍ଷା ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ଭାବପ୍ରବଣ ମୁଦ୍ଦାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛି।
ଭାରତ ଆଜି ଏକ ଏମିତି ସମୟ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି, ଯେଉଁଠି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି ଆମର 'ପ୍ରାଥମିକତା'। ଦେଶ ସାମ୍ନାରେ ବେକାରୀ, ଦୁର୍ବଳ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପଛୁଆ ଗବେଷଣା ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ବୈଷୟିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ଆହ୍ୱାନ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ବିଡ଼ମ୍ବନାର ବିଷୟ ହେଉଛି, ଆମର ସାଧାରଣ ଆଲୋଚନାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଅସଲ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ କେବଳ ଭାବପ୍ରବଣତା ଓ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରାଜନୀତି ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିଯାଇଛି।
ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ଆଜି ବି ଭାରତର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ ଶୀର୍ଷ ମାନ୍ୟତାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ। ଏହା ସେହି ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ଆମ ପାଖରେ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଯୁବ ଶକ୍ତି ରହିଛି। ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି—ଆମେ କ’ଣ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଗବେଷଣାକୁ ସେହି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛୁ, ଯାହା ୨୧ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ହେବା କଥା?
ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତର ସ୍ଥିତି ଆହୁରି ଚିନ୍ତାଜନକ। ହଜାର ହଜାର ଗାଁରେ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକ ସୀମିତ ସମ୍ବଳ ସହ ଚାଲିଛି। କେଉଁଠି ଶିକ୍ଷକ ଅଭାବ ତ କେଉଁଠି ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଶୂନ୍ୟତା। ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜ ବନ୍ଦ ହେବା କିମ୍ବା ମିଶ୍ରଣ ହେବା ଏକ ବିପଜ୍ଜନକ ସଙ୍କେତ। ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମେଟି ଦେବା ଦ୍ୱାରା ଗରିବ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାର ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ଦ୍ୱାର ସୀମିତ ହୋଇଯାଉଛି।
ଆଜି ଦେଶରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଆୟୋଜନ ଏବଂ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଉପରେ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଉଛି। ବିକାଶ ଖରାପ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଏହି ଖର୍ଚ୍ଚ କ’ଣ ଦେଶର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରୁଛି? ଯଦି ଏହି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାରେ ବିନିଯୋଗ ହୁଅନ୍ତା, ତେବେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଆଗାମୀ ଅନେକ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଭୂତ ହୁଅନ୍ତା।
ଦେଶର ଯୁବକ ଆଜି ଡିଗ୍ରୀ ଧରି ମଧ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ ଭବିଷ୍ୟତ ସହ ସଂଗ୍ରାମ କରୁଛି। ଗବେଷଣା ଓ ନବସୃଜନର ସୁଯୋଗ ସୀମିତ ଥିବାରୁ 'ବ୍ରେନ୍ ଡ୍ରେନ୍' ବା ପ୍ରତିଭା ପଲାୟନ ବଢ଼ୁଛି। ଯଦି ଭାରତକୁ ବିଶ୍ୱ ନେତୃତ୍ୱ ନେବାକୁ ହେବ, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ କୌଶଳ ବିକାଶକୁ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ରଖିବାକୁ ହେବ।