18/11/2024
सकस सात्त्विक नाचणी
आपल्या रोजच्या जेवणात ज्वारी, बाजरी अगर कोकणात तांदळाची भाकरी, गव्हाची पोळी, अधूनमधून थालिपीठ, पराटे, धिरडी वगैरे करतात. आपले आदिवासी बांधव मात्र जास्त करून नाचणीची भाकरी खातात. नाचणीची अंबिल करून पितात. कारण ते राहतात तिथे आजूबाजूला नाचणीच पिकवतात. नाचणी अतिशय पौष्टिक धान्य आहे. नाचणीत भरपूर कॅल्शियम असतो. पण ती रुक्ष असल्याने तिच्यात थोडे तांदळाचे पीठ मिसळणे योग्य ठरते. प्रोटिन्स भरपूर असते. नाचणीचे पीठ वापरून पुष्कळ पदार्थ बनवता येतात. असेच काही पदार्थ -
नाचणीची भाकरी ः
साहित्य ः नाचणीचे पीठ, चवीपुरते मीठ, पाणी
कृती ः पिठात मीठ घालून कोमट पाणी घालून पीठ भिजवावे व नाचणीच्या पिठावर मध्यम आकाराची भाकरी थापून तापल्या तव्यावर टाकावी. पाणी लावून नेहमीप्रमाणे भाकरी भाजावी. जर बाकरी थापायला जमत नसेल, तर थोडी कणिक पिठात घालून पीठ भिजवावे आणि हलके पोळी लाटावी व भाकरीप्रमाणे भाजावी.
नाचणीचे रोल ः
साहित्य ः एक वाटी नाचणी 2-3 तास भिजवून 2 चमचे तांदळाचे पीठ. थोडे सोया ग्रॅन्युज, चमचाभर तिखट, मीठ, बारीक चिरलेली कोथिंबीर, 2 चमचे मोडाचे मूग, 2 चमचे फ्रेंचबीन्स बारीक चिरून, चमचाभर गाजर कीस, 2 चमचे मटार, कढीपत्ता, तिखट, मीठ, तेल, पनीरचा कीस 2 चमचे.
कृती ः नाचणी बारीक वाटावी. त्यात तांदळाचे पीट, सोया ग्रॅन्युज, तिखट, मीठ, कोथिंबीर घालावी. एकत्र करून सरसरीत पीठ बनवावे. कढईत थोडे तेल घालून कढीपत्ता घालावा. त्यात मोडाचे मूग, फ्रेंच बीन्स, गाजराचा कीस, मटार घालून परतावे. तिखट, मीठ घालून परतावे व मसाला तयार करावा. तव्यावर तयार पिठाचा डोसा घालावा. त्यावर मसाला मध्यभागी घालावा. त्यावर थोडा पनीरचा कीस घालावा. घडी घालावी व डोसा डीशमध्ये काढावा. दोन तुकडे करून सर्व्ह करावा.
नाचणीचे बॉल ः
साहित्य ः प्रत्येकी पाव वाटी कणिक व बेसन, एक वाटी नाचणीचे पीठ, दोन मोठे चमचे साजूक तूप, अक्रोडचा चुरा 2 चमचे, पिठी साखर अर्धी वाटी, खजुराचे अगदी बारीक तुकडे पाववाटी, थोडा चॉकलेटचा चुरा, वेलची पूड.
कृती ः साजूक तुपावर सगळी पिठं स्वतंत्रपणे खमंग भाजावीत व नंतर एकत्र करावीत. त्यात अक्रोडचा चुरा, वेलची पूड, पिठी साखर, खजुराचे तुकडे घालून सगळे मिक्स करावे व लाडू वळावे व चॉकलेटच्या चुऱ्यात घोळवावे.
नाचणीच्या शेवया ः
साहित्य ः नाचणीचे पीठ एक वाटी, चमचाभर तेल, चवीपुरते मीठ, वेलची पूड, दूध, साखर
कृती ः वाटीभर पाणी उकळत ठेवावे. त्यात तेल, मीठ घालावे. नाचणीचे पीठ घालून हलवावे. झाकण ठेवून वाफ आणावी. वाफ आली की गॅस बंद करून झाकण ठेवावे. म्हणजे सगळे पीठ निघून येईल. जरा वेळाने मळून लांबट गोळा करावा. पातेल्यात पाणी उकळत ठेवावे. उकळल्यावर त्यात पिठाचा गोळा टाकावा. तरंगून वर आल्यावर काढून घ्यावा. मळावा. मग शेवपात्रात घालून शेवया कराव्यात. दूध गरम करावे. त्यात साखर अगर गूळ घालून विरघळून घ्यावा. वेलची पूड घालावी. नारळाचे दूध किंवा साधे दूध घ्यावे. नारळाचे दूध घातल्यास गरम करू नये. फुटण्याची शक्यता असते. या दुधाबरोबर नाचणीच्या शेवया द्याव्यात.
नाचणीच्या कुकीज ः
साहित्य ः अर्धी वाटी पिठी साखर, अर्धी वाटी नाचणीचे पीठ, दोन मोठे चमचे तूप, चिमूट सोडा, अर्धा चमचा बेकिंग पावडर, वेलची पूड, बेदाणे, काजू
कृती ः तूप भरपूर फेटावे. त्यात सोडा, बेकिंग पावडर, पिठी साखर, नाचणीचे पीठ, वेलची पूड घालावी. चांगले फेटून मळून घ्यावे. छोटे गोळे करावेत. थोडे चपटे करावेत. काजू, बेदाणे लावावेत. गॅसवर लोखंडी तवा ठेवावा. त्यावर निर्लेप पॅन ठेवावे. त्यात तयार कुकीज ठेवाव्यात. 15 मिनिटे झाकण ठेवून भाजाव्यात. गॅस आवश्यकतेप्रमाणे मंद ते मध्यम ठेवावा.
रागीबनाना पुडिंग
साहित्य ः अर्धी वाटी नाचणीचे पीठ, 2 केळी, दोन चमचे साजूक तूप, 4 चमचे गूळ, काजू तुकडे
कृती ः पॅनमध्ये तूप घालावे. केळीचे जरा जाडसर तुकडे करून घालावेत व परतावेत. त्यात बारीक चिरलेला गूळ घालावा व थोडे शिजवावे. नाचणीच्या पिठात पाणी घालून पातळ पेस्ट करावी. ती केळी गुळाच्या मिश्रणात घालावी व शिजवावे. वेलची पूड घालून हलवावे. शिजल्यावर बाऊलमध्ये काढावे. वरून काजू तुकडे लावावेत. थंड झाल्यावर मग सेट करण्याकरता फ्रीजमध्ये पुडिंग ठेवावे.
नाचणीची खीर ः
साहित्य ः नाचणीचे पीठ दोन चमचे, चमचाभर बीट, गाजर अगर लाल भोपळ्याचा कीस, कपभर दूध, वेलची दाणे, दोन चमचे दाण्याचे कूट, दीड चमचा गूळ किसन, खजुराचे 10-12 तुकडे, 8-10 मनुका, 2 चमचे साळीच्या लाह्या, तूप (दूध आवश्यकतेप्रमाणे जास्त घालू शकता)
कृती ः थोड्या तुपावर नाचणीचे पीठ परतावे. मग त्यात बीट, गाजर अगर लाल भोपळ्याचा कीस घालून परतावे. एक कप दूध घालावे. वेलची दाणे, दाण्याचे कूट घालून 2 मिनिटे हलवावे. मग गॅस बंद करावा. त्यात किसलेला गूळ, खजुराचे तुकडे, मनुका घालाव्यात. हलवावे. बाऊलमध्ये खीर काढावी. 2 चमचे साळीच्या लाह्या घालून हलके हलवावे.
नाचणीच्या चकल्या ः
साहित्य ः पाऊण वाटी नाचणीचे पीठ, पाव वाटी कणिक, चमचाभर ओवा, 1 चमचा तीळ, चिमूट हिंग, तिखट, मीठ चवीनुसार, पाऊण वाटी पाणी, 2 चमचे तेलाचे मोहन, चिमूट हळद
कृती ः पातेल्यात पाणी उकळत ठेवावे. त्यात मीठ, तिखट, ओवा, तेलाचे मोहन, हिंग, हळद घालावी. पाण्याला उकळी आल्यावर त्यात नाचणीचे पीठ व कणिक घालून हलवावे. 10 मिनिटे झाकून ठेवावे. गॅस बंद करावा. 10-12 मिनिटांनी पीठ सोऱ्यात घालून चकल्या कराव्यात व तापल्या तेलात खमंग तळाव्यात.
नाचणीचे लाडू ः
साहित्य ः एक वाटी नाचणीचे पीठ, एक वाटी कणिक, अर्धी वाटी बेसन, अर्धी वाटी भाजलेल्या सुक्या खोबऱ्याचा कीस, अर्धी वाटी तूप, एक वाटी गूळ, तीन चमचे भाजक्या तिळाची पूड, चार मोठे चमचे तूप, वेलची पूड, 2 चमचे दूध
कृती ः कढईत चार चमचे तूप घालावे त्यात नाचणीचे पीठ कणिक, बेसन घालून भाजावे. गॅस बंद करावा. 2 चमचे दुधाचा हबका द्यावा. मग पीठ थाळ्यात काढावे. कोमट असतानाच त्यात तीळ पूड, वाटीभर किसलेला गूळ, भाजून चुरगाळलेला सुक्या खोबऱ्याचा कीस, वेलची पूड घालावी. चांगले मिसळून घ्यावे. बदाम, पिस्ते, काजूचे काप घालून मिसळावे व लाडू वळावे.
लालमाठ नाचणीचे पराठे ः
वाटीभर पाणी उकळत ठेवावे. त्यात चमचाभर हिरवी मिरची ठेचा, अर्धा चमचा लाल तिखट, मीठ चवीप्रमाणे, चमचाभर आलं - लसूण पेस्ट, चवीपुरती साखर घालावी. उकळी आल्यावर वाटीभर बारीक चिरलेला लाल माठ व बसेल एवढे नाचणीचे पीठ घालावे. शिजवून झाकण ठेवून वाफ आणावी. वाटीभर कणिक, चिमूट मीठ व चमचाभर तेल घालून कणिक भिजवावी. कोमट झालेले सारण मळून ठेवावे. बिझलेल्या कणिकची पारी लाटून थंड झालेल्या सारणाचा गोळा त्यात ठेवून उंडा बनवावा. पिठीवर याचा पराठा लाटावा. तापल्या तव्यावर दोन्ही बाजूला तेल अगर तूप लावून खमंग भाजा. दही - चटणीबरोबर गरमागरम पराठा द्यावा.
नाचणीच्या पिठाचा पराठा
1 वाटी नाचणीच्या पिठात पाव वाटी तांदळाची पिठी अर्धी वाटी बारीक चिरलेली मेथी, तिखट, मीठ, हिंग, हळद घालावी व बारीक चिरलेली मेथी, तिखट, मीठ, हिंग, हळद घालावी व पीठ भिजवून त्याचे छोट्या आकाराचे पराठे लाटावेत व तव्यावर शेकावेत. कडेने थोडे तेल सोडावे. (या पराठ्यात कुठलीही भाजी वापरता येते.)
म्हणून ही नाचणी आपल्या जेवणात वापरणे आरोग्याच्या दृष्टीने योग्य ठरते.
