06/05/2026
योग्य ब्यक्तिहरुलाइ महत्त्वपूर्ण मौका छ :
राजदुतका लागि चाहिने योग्यता र क्षमता:
करिब १५०० राजनीतिक नियुक्ति खारेज गर्ने अध्यादेशसँगै सरकारले 'खुला प्रतिस्पर्धाबाट राजदूत नियुक्ति गर्ने कार्यविधि २०८३' सार्वजनिक गरेको छ। अब 'पार्टीको झोले' होइन, 'योग्य मान्छे' राजदूत बन्छ।
१. न्यूनतम योग्यता - अनिवार्य शर्त
- विषय र योग्यता
-नागरिकता: नेपाली नागरिक मात्र
-उमेर: ३५ वर्ष पूरा भई ६५ ननाघेको
-शैक्षिक योग्यता: मान्यता प्राप्त विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर वा सोसरह उत्तीर्ण
-अनुभव : (क) कूटनीति/परराष्ट्र क्षेत्रमा १० वर्ष काम गरेको, वा (ख) सार्वजनिक प्रशासन/अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्था/अध्यापन/अनुसन्धान/कानुन/व्यवस्थापन क्षेत्रमा १५ वर्ष काम गरेको
-भाषा: अंग्रेजीमा दख्खल - बोल्न, लेख्न, बुझ्न सक्ने। सम्बन्धित देशको भाषा जानेलाई प्राथमिकता
-फौजदारी: नैतिक पतन देखिने फौजदारी अभियोगमा सजाय नपाएको, भ्रष्टाचार/ठगी/किर्तेमा मुद्दा नचलेको
कस्तो ब्याक्तीले राजदुत पदको लागि उम्मेदवार दिन पाउदैन ?
१. बहालवाला जनप्रतिनिधि: सांसद, मेयर, वडाध्यक्ष भएमा
२. दलको पदाधिकारी: कुनै राजनीतिक दलको केन्द्रीय/प्रदेश/जिल्ला समितिमा बसेको भए
३. कालोसूचीमा परेको: बैंकको कालोसूची, सहकारी ठगीमा मुछिएको
४. विदेशको PR/DV: विदेशको स्थायी बसोबास अनुमति वा DV लिएको
५. स्वार्थ बाझिने: नियुक्त हुने देशमा आफ्नै व्यापार-व्यवसाय भएको
३. छनोट प्रक्रिया कसरी हुन्छ ?
-'खुला प्रतिस्पर्धा'
स्टेप १: विज्ञापन - परराष्ट्र मन्त्रालयले खाली देशका लागि सार्वजनिक सूचना निकाल्ने।
स्टेप २: लिखित परीक्षा १०० अंक
- नेपालको परराष्ट्र नीति - २५ अंक
- अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र कूटनीति - २५ अंक
- सम्बन्धित देशसँगको द्विपक्षीय सम्बन्ध - २५ अंक
- अंग्रेजी र समसामयिक विषय - २५ अंक
स्टेप ३: प्रस्तुतीकरण + अन्तर्वार्ता १०० अंक
- 'देशको लागि मेरो भिजन' - ५ मिनेट प्रस्तुतीकरण
- विज्ञ प्यानलसँग अन्तर्वार्ता - पूर्व राजदूत, परराष्ट्र सचिव, विज्ञ सम्मिलित ५ सदस्यीय प्यानल
स्टेप ४: संवैधानिक परिषद्बाट सिफारिस - मेरिट लिस्टमा टप ३ जनाको नाम परिषद्मा जाने। परिषद्ले १ जनाको नाम राष्ट्रपतिलाई सिफारिस गर्ने।
स्टेप ५: संसदीय सुनुवाइ - संसदीय समितिले अनुमोदन गरेपछि राष्ट्रपतिबाट नियुक्ति।
४. बालेन मोडलमा के नयाँ छ ?
१. 'पावर ब्रोकर' आउट: पहिले बालुवाटारको चोटा कोठाबाट नाम आउँथ्यो। अब लिखित परीक्षा पास गर्नुपर्छ।
२. उमेर हद: ६५ वर्षे हदले 'रिटायर्ड लाइफ इन्जोय गर्न' एम्बेसडर बन्ने चलन बन्द।
३. PR/DV बन्देज: अमेरिका-अष्ट्रेलियाको PR लिएर बसेकालाई 'राजदूत भएर उतै सेटल हुने' बाटो बन्द।
४. १५ वर्ष अनुभव: झोले कार्यकर्ता होइन, साँच्चैको विज्ञ चाहियो।
- कति अंक ल्याए पास ?
लिखित + अन्तर्वार्तामा ६०% अंक ल्याए मात्र मेरिट लिस्टमा नाम चढ्छ।
निष्कर्ष: 'हाम्रो मान्छे' होइन, 'राम्रो मान्छे' राजदूत बन्ने। USA, UK, भारत, चीन जस्ता महत्वपूर्ण देशमा अब प्रोफेसर, पूर्व सचिव, कूटनीतिज्ञले प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्।