25/06/2026
Ścieżki bogów, ludzi i natury splatają się wokół niego od tysiącleci. Choć współcześnie kojarzy się głównie z greckim l krajobrazem, symbolem pokoju Picassa czy flagą ONZ, drzewo oliwne od zawsze niosło ze sobą potężny ładunek symboliczny.
Dla starożytnych Greków było darem Ateny i symbolem nieśmiertelności, w tradycji chrześcijańskiej znakiem bożej łaski, a w kulturze arabskiej symbolem głębokiego żalu, którego pęknięty pień miał być dowodem na rozpacz przyrody po śmierci Mahometa.
Tak silna symbolika naturalnie zakorzeniła się w historii sztuki. Przez stulecia oliwne gałązki pojawiały się na płótnach mistrzów jako czytelny kod religijny i polityczny. Włoski malarz gotycki Simone Martini w scenach Zwiastowania wkładał je w dłonie archanioła Gabriela jako symbol pokoju, z kolei w XX wieku Pablo Picasso uczynił z gołębia z gałązką oliwną w dziobie uniwersalny manifest antywojenny.
Zupełnie z innej perspektywy na to drzewo patrzył Vincent van Gogh. Podczas pobytu w szpitalu psychiatrycznym w Saint-Rémy w 1889 roku, artysta popadł w niemal obsesyjny zachwyt nad prowansalskimi gajami oliwnymi, dedykując im serię co najmniej piętnastu płócien. Fascynowała go ich plastyczność, zmienność barw i dramatyczna, poskręcana forma, w której dostrzegał odbicie własnych stanów emocjonalnych.
Kluczowym punktem tej serii stał się obraz „Drzewa oliwne na tle Alpilles” („Olive Trees with Les Alpilles in the Background”). Van Gogh stworzył to dzieło jako bezpośrednie, dzienne dopełnienie (tzw. companion piece) dla swojej ikonicznej „Gwieździstej nocy” („The Starry Night”). Obie kompozycje łączy ten sam, pełen ekspresji, pulsujący rytm. Podczas gdy w nocy kosmiczną energią wiruje niebo, za dnia ta sama mistyczna, wręcz neurotyczna siła ożywia ziemię, manifestując się w falujących liniach wzgórz i gwałtownych, skręconych pniach drzew oliwnych.
Vincent van Gogh - „Olive Trees with Les Alpilles in the Background”
Źródło obrazów: Strona internetowa The Museum of Modern Art, Nowy York
