04/12/2024
Heesta Bixiso: Khadra Daahir Iyo Jaceylkii Soddogeed
- - - - -
Heesaha cajiibka ah ee ay qaaddo Khadra Daahir, waxaa ka mid ah heestaan hoose, oo la dhaho Bixiso, oo ah hees qisadeeda, qotonka suugaanteeda iyo quruxda erayadeeduba ay cajiib yihiin. Waxaana ay Khadro oo heesta kula hadleysa soddogeed oo iyada jeclaaday, si heer sare ah uga laangoosanaysa dhaqankii Soomaaliyeed, iyada oo baanaheeda u xulanaysa tusaaleyaal cajiib ah.
1. Marka u horreysa waxa ay sheegaysaa in ay bixiso (dhibaato) ku tahay in nin oday ahi uu reerkiisa ka raro bari, oo uu fad (madax roob) iyo bilig karameed (roob xagaayeed, aan la isku halleyn), buseel (xiiso) dartiis ugu hayaamo, deeto uu reerkii ku furo bane dhaxan badan, oo baaxad soore ah (dhul-kaa-dheer-cir-kaa-dheer).
Waxaanay leedahay:
Waa bixiso odayoow
Adoo bari guntii jira
Fal galbeed ka baahiyo
Inuu biligta karameed
Buseylkeed ku qaadoo,
Aad baqoolka geeddiga
Bane deyra-dhaafiyo
Meel baaxad-soore ah
Beesha u horseeddee.
2. Deeto waxa ay kula talinaysaa hugun (jabaq) cidlo ah in uusan ku luggo'in, maaddaama baahidiisa darteed ay naftu dhalanteed (wirwir) biyo ugu sheegtay.
Waxaanay leedahay:
Yaan hugunka beenta ah
Baaqiisu kula tegin,
Adoo baahi oo qaba
Naftu biligta dhalanteed
Biyo kuugu sheegtoo
Buur kuu tilmaantee.
3. Iyada oo si turaalle ugu maahmaahaysa ayay haddana u sheegaysaa, in haddii uusan ka laaban damaciisa, uu si walba ula mid noqonayo baqashii fardaha la miratay, maaddaama uu damaaciyay iyada oo gashaanti ah, isaguna uu yahay nin oday ah, arrintaasina ay luggooyo si walba ugu tahay isaga, ayna macquul tahay in uu bayuur (jab/jiciir/ceeb) kala kulmo, oo lagu wiirsado.
Waxaanay leedahay:
Show baqashi noqotee
Fardo beri la miratoo
Barkoodii is mooddiyo
Halheys kugu bannaan iyo
Bayuur inay ku raacda
Baga! lagu yiraahdaa
4. Intaas ugama haraysee, waxa ay haddana u raadsanaysaa maahmaah kale oo ay ku disho, waxaana ay sheegaysaa marka reerku barwaaqoobo, in ay dhalintu ciyaarto oo ay botoriso, balooley iyo dhaantona tumato in ay wax caadi ah tahay, laakiin aan nin oday ah oo baarcaddaa ah (cireystay) waxaas looga fadhin, uuna la mid noqonayo baatir (qaalin awood iyo qurux leh) oo dhicistay, sidaas darteed ay ku wacan tahay in uu nolosha kaga aado meesha uu oday ahaan mudan yahay.
Waxaanay leedahay:
Haddii seban barwaaqo ah
Cidda meel baraariyo
Balli-doogle lagu furo,
Oo baahi laawaha
Botorka iyo dhaantada
Cugashada barbaartii
Bilow baashihiiyow
Balooleey madiixaan,
In uu baarcaddaa oday
Aarankii la boodoo
Soo laba bogleeyaa
Waa baatir dhicisee
Adeerow da'daa bogo.
5. Taariikh ahaan Khadro wey xasuusan tahay in uu soddogeed nin fiican ahaan jiray dhalinyaronnimadiisii laakiin hadda uu gaboobay, marka waxey xasuusinaysaa in ay tahay gabar dhalinyaro ah oo rabta nin da'yar, waxaana ay ugu maahmaahaysaa baydari (hargaanti/ugaarsato) dhakhsanaysa, oo u baahan faras awood lihi, in aysan kaxeysan mid shinkiisii buuxsamay (gaboobay), sidaas darteed waxa ay kula talinaysaa in uusan isku dhibin balweyn (heeso xod-xodasho ah), oo uusan waxba u qaadin heestii Hadraawi ee Beerlula.
Waxaanay leedahay:
Inkastuu bilnaan jiray
Magac beri lahaan jiray
Sange baratankii gabay
Buuxsamay shinkiisii,
Baydari dhakhsanaysaa
Kuma baahi beeshee
Waxba ha i balweynoo
Hay qaadin Beerlula.
6. Intaas, oo araar, maahmaah, tusaale, iyo run kharaar ah marka ay odayga u sheegto, ayaa ay siinaysaa xog kale oo ay ugu quus goynayso, waxaana ay u sheegaysaa in uusan war heyn, ee ay wada socdaan curadkiisa, oo ay waliba ballan guur leeyihiin, isaguna uu ku bilanayo (ku soo baxayo) soddogeeda, sidaas darteed, waxa ay xasuusinaysaa in ay muhiim tahay in uu iska ilaaliyo boholyowga uu iyada u qabo, maaddaama uu saameyn karo odaynimadiisa, oo uu qof si ah ka dhigi karo marka uu odayaasha faciisa ah la xaajeysanayo, ama la jareysanayo.
Waxaanay leedahay:
Haddaad sheeko baraleey
Baabkeeda moogtahay,
Boqorkaad ku curutaan
Waa h**e is barannoo
Ballani noo dhaxeysee,
Soddog baad ku bilataye
Yaan jare-ka-booddada
Boholyowgu kula tegin.
7. Marka ay arrinta odayga intaas uga faroxalato, ayaa ay Khadra u soo laabanaysa nafteeda, iyo jaceylka haya, waxaanay sheegay in ay baroor (oohin) ku dhayaysay boogteeda, laakiin dareen ay bishkilaysay (awdaysay), uu ku soo baxay, imminkana uu laxawgii (xanuunkii) jaceylku soo balleeyay (si kedis ah ugu yimid), oo ay la mid tahay caleen ay dabeyli sidato, ayna kalgacal dartiis baaxaa-degayso, sidaas darteed waxa ay Alle weydiisanaysaa in uu jaceylkeeda u jid bixiyo (tubta toosan ku hago).
Waxaanay leedahay:
Baroortaan xasuustiyo
Ku dheyaayay boogtii
Dareenkaan bishkilayaa
Intuu soo baraarugay,
Laxawgii butaacada
Balleysimada kiciyee,
Baal dabeyli sidatiyo
Waxan ahay badweyn ruux
Baaxaa-degaysee
Allahayoow jid ii bixi.