26/09/2026
พิโทฮุย
มหากาพย์พิโทฮุย วิหคพิษ ตอนที่ 5 แม่ทะแห่งปาปัว (ตอนจบ)
ดังที่เคยได้บอกเล่ามาแล้วว่าในตลาดนกอินโดนีเซียค้านกพิโทฮุยด้วยคำโฆษณาที่ว่า Pitohuis are marketed as “Papuan Straw-headed Bulbuls” หรือ ตลาดนกร้องในอินโดนีเซียเรียกขาน -นกพิโทฮุย- ว่า "แม่ทะแห่งปาปัว" เป็นที่ทราบกันดีว่าชาวอินโดนีเซียคลั่งไคล้นกกรงแม่ทะมาก มีราคาสูง นิยมเลี้ยงด้วยสไตล์อินโด คือ ใส่นกเพศผู้และเมียในกรงแขวนใบเดียวกันและฝึกให้ร้องโต้กับแบบรับส่ง แต่ประเด็นที่น่าชื่นชม คือ ชาวอินโดนีเซียน่าจะเพาะนกแม่ทะได้ปีละมหาศาล และมากที่สุดในโลกแน่นอน
ด้วยเหตุนี้เอง คำพูดเย้ายวนใจถึงเจ้าแม่ทะแห่งปาปัว จึงทำให้นักนิยมนกร้องมากมายออกเสาะหานกพิโทฮุยมาชื่นชมและฟังเสียง และจะรู้ว่านกชนิดนี้มีพิษร้ายแรงก็ตาม เรามักเห็นคลิปพ่อค้านกที่ตลาดนกปรามูก้าในจาร์กาต้า จับนกพิโทฮุยด้วยมือเปล่าเป็นว่าเล่น แต่ความลับที่จะบอก คือ นกพวกนี้อยู่ในสภาวะปราศจากพิษ หรือ มีพิษก็น้อยมากๆ ในระดับที่ไม่มีอันตรายแล้ว เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นได้อย่างไร หลักการก็คงไม่ต่างจากกบลูกศรพิษที่นักสะสมสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำนิยมเลี้ยงเพราะสีสันอันสวยงามเกินห้ามใจ นั่นคือ สัตว์เหล่านี้ได้รับสารพิษจากอาหารในธรรมชาติ และหากไม่ได้รับสารพิษเข้าไปอย่างต่อเนื่อง พิษจะค่อยๆ สลายลง และนำมาเลี้ยงชื่นชมความสวยงามได้ เพราะไม่สามารถสร้างพิษได้ด้วยตัวเองเหมือนสัตว์ที่มีต่อมพิษ เช่น งูพิษต่างๆ แต่พ่อค้านกอินโดนีเซียรับมือกับขั้นตอนการรวบรวมนกมาขายได้อย่างไร ผมไปสอบถามมาให้แล้วครับ
เนื่องจากนกพิโทฮุยที่นิยมนำมาเลี้ยงเป็นนกร้องทั้งสองชนิด คือ นกพิโทฮุยหัวดำและนกพิโทฮุยหลากสีนั้น มีพิษทั้งคู่ ทว่าประชากรในธรรมชาติยังมีเป็นจำนวนมาก และชาวพื้นเมืองก็ไม่นิยมบริโภคนกชนิดนี้ รัฐบาลอินโดนีเซียจึงยังไม่มีการควบคุมนกชนิดนี้ ส่วนเรื่องการลดพิษนั้น ต้องยกให้เป็นความดีความชอบของชาวพื้นเมืองในปาปัวนิวกินี เพราะพวกเขามีวิธีลดพิษด้วยการนำนกพิโทฮุยที่ติดตาข่ายมาเลี้ยงรวมไว้ในระยะหนึ่ง ปรับให้กินหนอนและแมลงที่ไม่มีพิษ ผลไม้ เช่น กล้วย มะละกอ รวมถึงอาหารสำเร็จรูป โดยการชำนั้นเหมือนกับนกขมิ้นท้ายทอยดำและนกเขียวคราม ซึ่งคนที่เคยผ่านมือก็จะทราบดีว่าง่ายมาก แต่ที่น่าสนใจกว่า คือ วิธีทอนพิษ พ่อค้านกในอินโดนีเซียเล่าว่า มีนักจับนกพื้นเมืองหลายคน มีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติจากการจับนกพิโทฮุยบ่อยๆ คือ จับได้โดยไม่ได้รับผลกระทบจากพิษ รวมถึงรู้แหล่งที่นกพิโทฮุยมีพิษน้อย เพราะนกในแต่ละพื้นที่มีแหล่งอาหารต่างกัน บางพื้นที่นกที่จับได้จึงมีพิษน้อยมาก สมัยก่อนการกักนกพิโทฮุยจะทำคู่ขนานไปกับการชำ วิธีโบราณใช้เวลาราวๆ 30-45 วัน นั่นคือ ฉีดราดหรือให้นกอาบน้ำขี้เถ้าซ้ำๆ เป็นการล้างพิษ แต่ปัจจุบันนิยมใช้น้ำปูนใส ซึ่งได้ผลดีกว่าและไวกว่า บางสูตรก็ใช้ผงถ่านคลุกผลไม้เพื่อล้างพิษ ซึ่งกระบวนการเหล่านี้ใช้เวลาไม่เกิน 1 เดือน นกเหล่านี้ก็แทบจะปราศจากพิษ รวมระยะเวลาขนส่งถึงตลาดนก พ่อค้านกจึงสามารถจับนกได้ด้วยมือเปล่าโดยไม่เป็นอันตราย ส่วนลูกนก พ่อค้าเล่าให้ฟังว่า แทบจะไม่มีพิษเลย
ปกติแล้วนกพิโทฮุยเชื่องและเลี้ยงให้คุ้นง่าย ร้องง่าย เสียงดังกังวาน โน้ตเพลงอาจจะไม่ได้ตื่นเต้นหวือหวา แต่ก็ถือว่ามีเพลง และมีสีสันสวยงาม วิธีเลี้ยงก็ง่าย เพราะเป็นนกในสกุลนกขมิ้นที่กินทั้งแมลงและผลไม้ ทำให้เป็นนกร้องอีกชนิดที่ได้รับความนิยมในอินโดนีเซีย
