24/10/2024
♥️ #แกงแค #แก๋งแค
#เก็บผักทั้งอำเภอเพื่อให้เธอกินถ้วยเดียว
🔴 อาหารสามัญล้านนา
สำหรับเมืองเหนือล้านนา หนึ่งในอาหารสามัญประจำบ้านอย่างหนึ่งก็คือ *แก๋งแค*
อันคำว่า แก๋งแค ของคนเหนือนั้น มีความหมายถึง #หลายสิ่งหลายอย่างรวมกัน หรือคำเมืองว่า #สุนอ้ะสุนอัน (หรืออาจออกเสียง #สูนอ้ะสูนอัน)
คำว่า แก๋งแค จึงมักหมายถึง #แกงผักรวมที่มีน้ำแกงมาก
แต่ถ้า #คั่วแค จะเท่ากับ #แกงผักรวมที่มีน้ำน้อยๆ
🔴 แกงกับคั่วของคนเหนือ
อนึ่ง คำว่า "คั่ว" ของคนเหนือนั้น อาจจะมีกรรมวิธีใกล้เคียงกับการแกงก็ได้ และไม่ได้เป็นความหมายเดียวกับคำว่า "ผัด" แต่รวมๆ มักหมายถึงการปรุงอาหารใน "หม้อขาง" หรือ "กะทะ" ที่ใช้น้ำเพียงน้อย หรือคั่วออกมาจนมีน้ำขลุกขลิก
อาหารเหนือจึงมีทั้ง "แกงแค", "คั่วแค" แล้วเติมส่วนขยายด้วยประเภทเนื้อสัตว์ หรือของประกอบ เช่น
แกงแคไก่, แกงแคกบ, แกงแคจิ๊นแห้ง, แกงแคแคบหมู หรือ คั่วแคไก่ คั่วแคกบ คั่วแคจิ๊นแห้ง
และมีอีกอย่างคือ #แกงแคข้าวคั่ว ก็คือมีการใส่ข้าวคั่วลงไปในแกงแคด้วย
(แต่แกงชนิดนี้เดิมมีเรื่องเล่ากันว่า เพราะหาผักได้น้อย เนื้อสัตว์ก็ไม่ค่อยมี เมื่อต้องกินกันหลายคนจึงต้องใส่ข้าวคั่วไปให้ได้ปริมาณแกงเยอะขึ้น)
ส่วน #ห่อนึ่งแค ก็คือการทำห่อนึ่งที่ใส่ผักรวมหลายๆ ชนิดเข้าไป ใส่ข้าวคั่ว และไม่ใส่วุ้นเส้น
🔴 ผักแกงแค
การเก็บผักแกงแค โดยพื้นฐานคือการเก็บเอา "ผักอะไรก็ได้" ที่เข้ากันได้กับการแกงแค ผักบางอย่างหากไม่มีก็จึงละเว้นได้ หรือหน้าไหนมีผักอะไรมากก็จะใส่ผักชนิดนั้นมากหน่อย
แต่โดยพื้นฐาน จะมีของบางอย่างที่ขาดไม่ได้ เพราะถ้าขาดไปก็จะไม่เป็นแกงแค เป็นต้นว่า ผักแคบ (ตำลึง) ผักเผ็ด ผักชีฝรั่ง ผักแค (ชะพลู) ผักชะอม ถั่วฝักยาว มะเขือพวง จั้กค่าน ฯลฯ
❤️ ส่วนของชั้นพรีเมียม ที่ถ้ามีแล้วจะยิ่งเสริมรสแกงแคก็คือ เห็ดลม เห็ดขอน เมล็ดถั่วหมะบอย ดอกงิ้ว ดอกนางแลว ฯลฯ
✅ ส่วนของที่จะใส่ก็ได้ ไม่ใส่ก็ไม่เป็นไร ก็เช่นจำพวก หน่อเขือง ยอดมะพร้าวอ่อน ถั่วแปบ ถั่วพู ใบโกสน ตำลึง ฯลฯ
😊 หรือถ้าสายชอบกินของขม ก็จะเติมรสชาติด้วยของแรร์เช่น หน่อหวาย, มะแคว้งขม, ผักแส้ว, ผักฮ้วน ฯลฯ
จะเห็นว่า ต้องมี ฯลฯ ไว้เสมอ เพราะอาจยังมีผักอีกหลายชนิดที่ใส่ได้ ขึ้นอยู่กับว่าเป็นแกงแคฤดูกาลใด หรือคนบ้านนั้นชอบกินผักรสชาติใด
🔴 บ้านแก๋งแค ธัมม์แก๋งแค
ในประวัติศาสตร์ล้านนา ฉบับชุมชนท้องถิ่น คำว่า "แกงแค" จึงมีความหมายถึง "การรวมของหลายอย่างด้วยกัน" โดยอาจจะมีลดหรือเพิ่มชนิดในนั้นก็ได้
เป็นต้นว่า ในตลาดจะมี "ชุดผักแกงแค" ขาย แต่ผักแกงแคของแม่ค้าแต่ละเจ้าอาจจะมีผักเหมือนหรือต่างกันก็ได้
หรืออย่างบางแห่ง เรียกชุมชนที่มีคนหลายชาติพันธุ์อยู่ร่วมกันว่า "บ้านแก๋งแค"
หรือในวัดวาอาราม ก็ยังมี #ธัมม์แก๋งแค คือพระธัมม์คัมภีร์ที่รวมเอาเรื่องราวหลากหลายมาไว้ในผูกเดียว แทนที่จะไปอยู่กันคนละผูกละเรื่อง เช่นที่นิยมก็มักจะเป็น "ธัมม์จ๊ะต๋า" (ธัมม์ชะตา) คือนำเอาธัมม์เรื่องวันเกิด เดือนเกิด ปีเกิดซึ่งปกติอยู่กันคนละเล่ม เอามาอ่านร่วมกัน
อ้อ แต่ถ้าของที่มารวมกันนั้นมากมายมหาศาล จับต้นชนปลายไม่ติด มันคือการ #โฮะ เช่นคำว่า #แกงโฮะ คือแกงจากของเหลือๆ มาโมดิฟายด์ใหม่ ปรุงรสใหม่ ได้เป็นอาหารอีกอย่างขึ้นมา
🔴 แกงมิตรภาพ แกงสัมพันธไมตรี
ในยุคสมัยก่อน การเก็บผักแกงแค จึงเป็นหนึ่งในวิถีชีวิตที่สัมพันธ์กับชุมชนอย่างสำคัญ เพราะบ้านๆ เดียวมักไม่ใคร่จะมี "ผักแกงแคครบ" จำเป็นต้องเข้าบ้านนั้นออกบ้านนี้ ไปบ้านใกล้เรือนเคียง เพื่อ "ขอผักแกงแคหน่อยเน้อ"
การแลกเปลี่ยนผักแกงแคซึ่งกันและกัน จึงเป็นเรื่องปกติในหมู่บ้านชุมชน ของเครือญาติวงศ์วาน แม้ในตลาดร้านค้า แม่ค้าที่เก็บผักแกงแคไปมัดรวมขาย ก็มักจะต้องออกแสวงหาผักหลายที่หลายแห่ง จึงจะได้ผักครบถ้วน
หรือบางอย่างก็จะเป็นการซื้อมา (แบ่ง) ขายไป เช่น บ้านเหนือบ้านใต้มีคนไปหา *เห็ดลม* มา ก็จะแบ่งซื้อมาจัดกองแค
🔴 ความง่ายและยาก หากจะแกงแค
การตั้งหม้อแกงแค จึงเป็นทั้งเรื่องง่ายและยากไปในเวลาเดียวกัน
#ง่าย เพราะน้ำพริกแกงแค มีพื้นฐานมาจาก #น้ำพริกแกงเมือง ที่ร้อยเนื้อทำนองเดียวกับแกงอื่นๆ อีกมาก
#ยาก เพราะกว่าจะได้ผักมาพอแกงแค ต้องหาผักให้ได้ครบถ้วนก่อน และตอนลงหม้อแกง ผักอ่อน ผักแข็ง ก็จะใส่ตามลำดับไม่เหมือนกัน ผักบางชนิดต้องให้สุกพอดีจึงจะอร่อย (เช่น มะเขือต่างๆ หรือถั่ว) ผักบางอย่างก็ต้องอย่าให้เละจะเสียรสชาติไป ฯลฯ
สิ่งที่เป็นรายละเอียดอีกนิดก็คือ ถ้าเป็นแกงแค จะต้องมีน้ำแกงมากหน่อย จึงนิยมหั่นผักไม่ละเอียดมาก ผักใบๆ ที่สุกง่ายแค่ฉีกๆ ใส่เท่านั้น
ส่วนคั่วแค นิยมนำผักทั้งหมดมาซอยร่วมกันในคราวเดียว เพราะจะต้องได้ความนุ่มหน่อย มีน้ำแต่ขลุกขลิก ถ้าใส่กบใส่เขียด ก็นิยมสับจนละเอียดไปด้วยกัน
🔴 รสชาติแห่งการผจญภัย (จะได้กินผักอะไรบ้าง ไม่รู้ ไม่รู้ 😅)
การกินแกงแค ในแต่ละบ้าน แต่ละถิ่นที่ จึงอาจจะมีรสชาติทั้งเหมือนและต่าง หรือแม้แต่บ้านหลังเดียว แกงแคสามวันก็อาจจะได้รสไม่เหมือนกันสักครั้ง
บางครั้ง ความสนุกในการกินอาหารก็อาจคือการผจญภัยไปในรสชาติที่แตกต่างกันไปตามวัตถุดิบและรสมือ หรือถ้าเป็นการกินอาหารในท้องถิ่น ยังเกี่ยวข้องกับฤดูกาล
🔴 มากินแกงแคกันเถอะ
หากไม่ได้เป็นคนที่มีพื้นเพอยู่เมืองเหนือล้านนา เวลามาเที่ยวเชียงใหม่ มาเมืองพร้าว มาบ้านนอกท้องถิ่นอำเภอต่างๆ ของเชียงใหม่ อย่าลืมหาโอกาสชิมแกงแคของที่ต่างๆ ดูนะคะ เพราะทั้งรสของผักที่ผสมผสาน น้ำแกง ความเข้มข้นจืดจาง ความเผ็ด ความเค็ม มีความหลากหลายสูงมาก แต่ละท้องถิ่นมักมีรายละเอียดและเทคนิคต่างกันไป
🔴 รสชาติของท้องถิ่น
การลองเปิดใจและเปิดประสบการณ์ ชิมอาหารท้องถิ่นแต่ละที่ ว่าถ้าเป็นของพื้นถิ่นจริงๆ เขากินกันอย่างไร อะไรบ้างที่เขากินกัน อาจนำมาซึ่งความเข้าใจในวิถีชีวิตชุมชน
ด้วยจะเป็นรสชาติที่มากกว่ารสชาติ อาจเป็นรสของความรัก รสของความรู้ รสของประวัติศาสตร์เรื่องราว แม้แต่รสของชีวิตธรรมดาสามัญชน
ในมุมมองของเรา อาหารบ้านๆ อย่างนี้แหละที่คู่ควรกับเชียงใหม่ คู่ควรกับการนำเสนอให้นักท่องเที่ยวหรือนักเดินทางได้ชิม ได้ลิ้มลอง
🔴 และที่อำเภอพร้าว เชียงใหม่ ในร้าน #สิริเมืองพร้าว ก็จะมี #แกงแค ให้ลองชิมแล้วด้วยเช่นกันนะคะ เป็นสูตรแบบกินกันในบ้าน ใช้ผักตามฤดูกาลที่มี จะพยายามหาผักพิเศษๆ มาใส่ให้ด้วยค่ะ (ถ้ามี)
✅ มาเชียงใหม่อย่าลืมมาเมืองพร้าว
✅ มาเมืองพร้าวอย่าลืมมาแวะสิริเมืองพร้าว
✅ มาสิริเมืองพร้าว อย่าลืมชิม *แกงแค* กันนะคะ 😊
ภาพประกอบ : ผักแกงแค เห็ดลม หน่อหวาย จักค่าน ดอกงิ้ว ยอดมะฟัก ดอกนางแลว ผักตั่งต่าง ฯลฯ