15/09/2025
ĐỒ CHƠI SẮT TÂY - TINH HOA NGHỀ XƯA
Nhắc đến đồ chơi Trung Thu xưa, nhiều người lớn tuổi không khỏi bồi hồi nhớ về những chiếc đèn lồng lung linh dưới ánh trăng rằm, những con giống bột xinh xắn trên mâm cỗ, và cả những chiếc tàu thủy chạy lách tách trong chậu nước hay con thỏ biết cử động đôi tay gõ trống mỗi khi bánh xe bên dưới lăn tròn. Đó chính là những món đồ chơi sắt tây – kết tinh từ bàn tay khéo léo và óc sáng tạo của người thợ thủ công một thời.
Hàng Thiếc từng là con phố rực rỡ sắc màu mỗi dịp Tết Trung Thu ở Hà Nội vào những năm đầu thế kỷ XX. Ban đầu, phố là nơi tụ họp của các thợ thủ công chuyên làm đồ thờ cúng và vật dụng sinh hoạt như bộ ấm chén, khay trà, lọ chè, chóp nón … bằng thiếc. Khi người Pháp đặt chân tới nước ta, họ mang theo những thùng dầu hỏa và hộp đựng thực phẩm bằng sắt tây. Từ đây, các thợ thiếc dần chuyển sang tận dụng sắt tây làm nguyên liệu, tái chế thành thùng nước, chậu giặt, gáo múc, phễu …
Đến mùa Trung Thu, những người thợ lại tất bật cắt sắt tây vụn, sơn vẽ đủ màu, biến từng mảnh sắt vô tri thành những món đồ chơi sinh động. Khi ấy, trẻ em và người lớn nườm nượp ghé phố, say mê ngắm nhìn những sản phẩm tinh xảo: những chiếc ô-tô, tàu thủy, xe kéo; những con bướm vỗ cánh, quả đào hé mở hiện ra hình cậu bé hay cô tiên; những cảnh sinh hoạt thôn quê như xay lúa, giã gạo, và cảnh ở thị thành như bán phở, đàn hát, chơi tổ tôm… Thậm chí, các thợ còn làm cả đồ dâng lễ Tứ phủ như thuyền rồng, ngựa, cảnh rước võng thờ – vừa sinh động, vừa trang nghiêm, thành kính.
Trải qua bao biến động lịch sử, nghề làm đồ chơi sắt tây ở Hà Nội dần bị chìm vào quên lãng. Những món đồ chơi giờ đây chỉ còn nằm trong các viện bảo tàng, các bộ sưu tập tư nhân và đọng lại trong ký ức của lớp người trước như một nét đẹp xưa cũ. Tuy vậy, đồ chơi sắt tây vẫn mãi là dấu ấn tuổi thơ một thời và là minh chứng sống động cho bàn tay tài hoa và khối óc sáng tạo của cha ông ta xưa. Mong rằng trong tương lai, những nét đẹp văn hoá dân tộc độc đáo của đồ chơi sắt tây sẽ được khôi phục, quảng bá và truyền lại cho những thế hệ mai sau để mỗi mùa Trung Thu lại thêm phần rực rỡ và ý nghĩa.
- Thu Tử -