04/08/2026
Là một người Mẹ có con gái, có những lúc mình thật sự lo lắng khi nghĩ về thế giới mà các con sẽ lớn lên trong đó.
Một xã hội nơi trẻ em tiếp xúc với nội dung dành cho người lớn ngày càng sớm, từ mạng xã hội, game, những đoạn video vô thưởng vô phạt cho đến cả phim hoạt hình cũng khiến Cha Mẹ phải chọn lọc kỹ hơn vì không phải nội dung nào gắn mác “trẻ em” cũng truyền tải những giá trị phù hợp. Điều khiến mình suy nghĩ nhiều hơn nữa là chính thế hệ chúng ta, những người trẻ ngày nào giờ đã trở thành Cha Mẹ, đôi khi cũng bắt đầu xem những chuyện ấy là… bình thường.
Có những câu chuyện được kể như một điều rất vui: Một em bé mới học tiểu học đã lên mạng tìm “người yêu”, nói dối tuổi của mình, học cách ghen tuông, kiểm soát, buông những lời yêu đương chẳng khác gì người lớn. Nghe qua thì buồn cười thật. Nhưng nếu nhìn xa hơn, mình lại không thấy nó đáng cười đến vậy.
Bởi một đứa trẻ không tự nhiên biết những điều đó. Con đang học, nhìn, nghe, bắt chước và hấp thụ thế giới xung quanh mỗi ngày. Nếu một hành vi chưa phù hợp liên tục được người lớn cười lớn, cổ vũ, quay clip đăng mạng rồi biến thành nội dung giải trí, trẻ rất dễ hiểu đơn giản rằng: “À, làm như vậy mọi người thích. Vậy mình sẽ làm tiếp.”
Rồi nhiều năm sau, khi một đứa trẻ nào đó có hành vi vượt quá giới hạn, xã hội lại hỏi: “Tại sao bọn trẻ bây giờ như vậy?” Trong khi có những hạt giống đã được gieo xuống từ rất lâu, ngay từ lúc người lớn còn nhìn nó và bảo: “Dễ thương mà.”
Mình nghĩ trẻ em hôm nay đang lớn lên trong một môi trường phức tạp hơn thế hệ chúng ta rất nhiều. Nếu những giá trị căn bản như Nhân, Trí, Nghĩa, lòng tử tế, sự tôn trọng người khác, khả năng kiểm soát bản thân và ý thức về ranh giới không được dạy từ nhỏ, thì khi lớn lên sẽ rất khó yêu cầu một đứa trẻ tự nhiên biết tất cả những điều đó.
Trẻ ở độ tuổi tiểu học hoàn toàn có thể nhặt một câu nói từ mạng xã hội, game, YouTube, anh chị lớn hay người trưởng thành xung quanh rồi lặp lại mà chẳng hiểu hết ý nghĩa. Điều đáng bàn không phải là kết luận rằng “đứa trẻ này hư”, mà là người lớn phản ứng thế nào khi nghe thấy nó.
Mình là Mẹ của một bé gái. Mình không sợ sau này con không xinh, cũng chẳng sợ con không đứng đầu lớp. Điều khiến mình lo nhất là một ngày con bước vào lớp học, sân chơi hay thế giới mạng mà ở đó những hành vi như tán tỉnh càng sớm càng được xem là “ngầu”, kiểm soát người khác được nhầm thành yêu thương, còn trêu ghẹo vượt giới hạn lại được bao biện bằng hai chữ: “Đùa thôi.”
Người lớn thường nói: “Con nít mà, biết gì đâu.” Đúng. Chính vì con chưa biết nên phản ứng của người lớn mới càng quan trọng. Một ánh mắt, một tiếng cười, một câu khen cũng có thể vô tình trở thành tín hiệu cho trẻ rằng hành vi ấy được chấp nhận. Trẻ con không tự nhiên biết cách trở thành người lớn, chúng quan sát người lớn để học cách trở thành người lớn.
Nếu hôm nay một cậu bé lớp 3 nói chuyện yêu đương và tất cả mọi người cười cổ vũ, con có thể hiểu rằng đó là cách để nhận được sự chú ý. Nếu ngày mai con trêu chọc một bạn gái và tiếp tục được cười theo, ranh giới đúng sai lại dịch thêm một chút. Đến tuổi lớn hơn, nếu không được dạy về sự đồng thuận, quyền riêng tư và tôn trọng giới hạn của người khác, những hành vi tưởng như “đùa vui” ngày nhỏ có thể trở thành vấn đề nghiêm trọng.
Không phải vì một đứa trẻ từng nói câu yêu đương lúc nhỏ thì chắc chắn sau này sẽ trở thành người xấu. Mà bởi tuổi thơ chính là thời điểm người lớn có cơ hội tốt nhất để dạy trẻ điều gì nên và không nên.
Nếu một ngày con gái mình lên mạng vì tò mò, trong một khoảnh khắc mình không thể kiểm soát hết, rồi gặp những bạn có lời nói hoặc hành vi khiến con khó chịu, mình sẽ không dạy con im lặng cho qua. Mình sẽ bảo vệ con, nói chuyện với con trước, giúp con hiểu đâu là ranh giới của bản thân. Và nếu cần thiết, mình sẵn sàng trao đổi với Cha Mẹ của bạn kia, không phải để kết tội một đứa trẻ, mà để người lớn cùng nhau chỉnh lại khi mọi thứ vẫn còn rất sớm.
Bởi sự nhân nhượng không đúng chỗ đôi khi không phải là bao dung. Nó có thể khiến một đứa trẻ nghĩ rằng mình phải chịu đựng, trong khi một đứa trẻ khác lại tưởng rằng hành vi của mình chẳng có vấn đề gì.
Càng lớn mình càng nhận ra xã hội là một sự CỘNG HƯỞNG. Không ai nuôi con hoàn toàn tách biệt khỏi cộng đồng. Con mình sẽ học cùng con người khác, chơi cùng con người khác, yêu thương con người khác, làm việc cùng con người khác. Và một ngày nào đó, chính những đứa trẻ chúng ta đang nuôi hôm nay sẽ cùng nhau tạo thành xã hội mà tất cả chúng ta phải sống trong đó.
Vì vậy mình không muốn nhìn một hành vi chưa phù hợp rồi nghĩ: “Con nhà người ta, liên quan gì tới mình.” Bởi cuối cùng tất cả vẫn đang sống chung trong một ngôi nhà rất lớn.
Mình thường cố nhìn xa hơn một câu chuyện đang xảy ra trước mắt, nhìn vào toàn bộ bức tranh, vào 10 năm, 20 năm sau, khi những đứa trẻ hôm nay đã trở thành những người trưởng thành. Để hy vọng rằng sẽ không có một ngày mình phải ôm con trong đau lòng rồi thốt lên:
“Giá như ngày ấy, người lớn đừng biến những điều cần được uốn nắn thành một câu chuyện để cười.”
