22/12/2025
Doanh Nhân & NĐ 320
Nhân đọc qua các nghị định 320 về thuế thu nhập DN, vừa ban hành ngày 15.12.2025, mình đóng góp một phân tích nhanh như sau:
Đầu tiên, chắc ai cũng phân biệt được thuế VAT và thuế TNDN rồi, nhưng mình cũng nhắc lại một chút, đây là hai sắc thuế khác nhau, được điều chỉnh bằng những bộ văn bản quy phạm khác nhau. Về quy phạm thì (hiểu đơn giản, ngắn gọn) dưới hiến pháp, chúng ta có Luật, Nghị Định, và Thông Tư hướng dẫn.
1. Thứ nhất, về tiến trình lịch sử. Từ lâu lắm rồi, thanh toán không dùng tiền mặt từ 20tr trở lên thì không được khấu trừ VAT đầu vào nhưng vẫn được đưa vào chi phí để tính lợi nhuận đóng thuế. Từ giữa năm nay, con số này chỉ còn là 5tr, nhưng điểm khác biệt là cũng không được đưa vào chi phí. Có thể thấy quy phạm về VAT, và thuế TNDN đang xích lại gần nhau, trong vấn đề thanh toán không tiền mặt.
2. Thứ hai, điều 9 của nghị định 320, một lần nữa khẳng định các khoản thanh toán tiền mặt từ 5tr trở lên thì không được đưa vào chi phí. Tuy nhiên (phần màu xanh trong hình) cũng khẳng định các khoản này chiếu theo quy phạm về VAT. Điều này dấy lên lo ngại rằng các khoản lương, thưởng từ 5tr cũng không còn chi bằng tiền mặt được nữa. Nhưng, lương thì không phải là một khoản dịch vụ mua ngoài, được điều chỉnh bằng quy phạm VAT. Chắc chắn điều này sẽ được làm rõ hơn, tuy nhiên đối với người làm chủ, thì cần hiểu rộng ra, cần nắm bắt được chủ trương và xu hướng. Dần dà, các khoản chi đáng kể, hợp lý muốn đưa vào chi phí tính thuế, thì không nên dùng tiền mặt.
3. Thứ 3, để hiểu được bản chất và tính ứng dụng của chính sách thuế, giới chủ cần có chút kiến thức căn bản về Kế toán Dồn tích (accrual accounting), nó khác với kế toán tiền mặt là kiểu làm thu chi như sổ quỹ vậy. Trong kế toán chuẩn (kế toán dồn tích), thì chi phí không hề gắn liền với việc doanh nghiệp đã chi tiền ra hay chưa. DN xài dịch vụ thì hoặc thanh toán luôn, hoặc ghi nợ. Kiểu như đi ăn nhà hàng thì có thể ghi sổ vậy. Nhưng xài dịch vụ rồi (tiêu hao tài sản rồi), thì đã là chi phí phát sinh. Nghị định 320 cũng nêu rõ, nếu đưa chi phí (khoản mục từ 5tr) vào kỳ này, nhưng kỳ sau thanh toán mà dùng tiền mặt thì phải điều chỉnh lại lợi nhuận tính thuế bù cho kỳ trước. Điều này là hoàn toàn hợp lý. Đáng lưu ý hơn, nó cho thấy để hiểu rõ bản chất vấn đề, giới chủ cần nắm chút kiến thức kế toán, mà phải là kiến thức đúng. Thực ra, doanh chủ hoàn toàn có thể thuê chuyên gia, nhưng ở quy mô nhỏ thì rất khó có được chuyên gia. Ở quy mô lớn hơn, chừng vài chục triệu USD chẳng hạn, có chuyên gia xịn mà không có kiến thức nền tảng, thì cũng khó mà hiểu đủ chuyên gia đang nói gì.
4. Một điểm thú vị nữa là NĐ320 (điều 10) quy định rõ việc phân bổ chi phí quản lý khu vực của các tập đoàn đa quốc gia, theo doanh thu địa lý. Cái này có liên quan tới mấy FDI to đùng mà nhiều năm trời vẫn không chịu báo lãi. Ví dụ một ông sếp vùng qua VN họp chẳng hạn, ở khách sạn cực mắc, ăn uống tiếp khách vip các kiểu, về tới Singapore thì gửi một cái bill đẩy chi phí qua thẳng VN. Giờ ta làm rõ luôn, cứ lấy doanh thu ra mà phân bổ, đúng chất Kế toán Quản trị đơn sơ mà các bạn làm báo cáo quản trị (một cách đối phó) vẫn đang làm (*). Lâu nay, các chia sẻ trên mạng vẫn chỉ cho rằng các FDI đang né thuế địa phương bằng phương pháp chuyển giá, thực ra việc phân bổ chi phí quản lý giữa các khu vực cũng là khá đáng kể.
Vài dòng chia sẻ thêm, mong giúp quý anh chị nhìn rõ được bức tranh, vì mình hiểu rất rõ các thay đổi chính sách đang làm cho giới chủ rất bối rối. Tuy nhiên, đó chính là bản chất của việc kinh doanh, kinh doanh là luôn phải đối mặt với mọi sự thay đổi. Được mệnh danh là những chiến binh, quý doanh chủ buộc phải luyện công cho tới nơi tới chốn. Mọi thứ tuy đang thử thách hơn, nhưng này càng trở nên rõ ràng hơn. Vài năm tới, khi vẫn có thể tồn tại và phát triển trên thương trường rộng mở, các anh chị sẽ cảm thấy rất đỗi tự hào.
Luôn mến chúc các anh chị em chân cứng đá mềm. Nếu muốn đọc thêm thì mạnh dạn tương tác nhé.
(*) note thêm cho các bạn ôn tập: dùng cost drivers để phân bổ chi phí chung, trong học phần về thiết lập ngân sách, trong khái niệm ABC, Kế toán Quản trị phải phản ánh đúng bản chất thực tế của vận hành.
