05/08/2026
TỪ ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG MẶN MÀ MỘT THỨ GẠO NGON NHẤT THẾ GIỚI ĐÃ RA ĐỜI NHỜ NỀN NÔNG NGHIỆP THUẬN THIÊN.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng trở nên khốc liệt, đặc biệt là tại Đồng bằng sông Cửu Long với tình trạng xâm nhập mặn và thời tiết cực đoan liên tục đe dọa, nhiều người từng tin rằng những vùng đất ven biển màu mỡ sẽ không còn khả năng sản xuất lúa gạo chất lượng cao. Họ lo ngại về tương lai của những cánh đồng lúa truyền thống, về sinh kế của hàng triệu nông dân. Nhưng chính từ những vùng đất được cho là đầy thách thức ấy, Việt Nam đã không chỉ kiên cường bám trụ mà còn làm nên điều kỳ diệu: tạo ra một trong những giống gạo nổi tiếng nhất thế giới – ST25. Thành công vang dội này không chỉ là nhờ vào một giống lúa ưu việt được lai tạo kỳ công mà còn đến từ một mô hình canh tác nông nghiệp độc đáo, một giải pháp bền vững mang tên lúa – tôm, nơi quy luật tự nhiên được tận dụng tối đa để kiến tạo nên giá trị vượt trội.
Mô hình lúa – tôm: Giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu và tối ưu hóa tài nguyên
Mô hình lúa – tôm, hay còn gọi là lúa – tôm xen canh, không còn là điều xa lạ mà đã trở thành một nét đặc trưng của các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long, từ Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau cho đến Kiên Giang. Đây là một phương thức canh tác thông minh, một sự luân phiên hài hòa giữa hai đối tượng sản xuất chính trên cùng một diện tích đất, khai thác triệt để những ưu thế của từng mùa.
Vào mùa mưa, khi những cơn mưa dầm mang theo nguồn nước ngọt dồi dào, phủ khắp những cánh đồng, đó là lúc người nông dân gieo mạ, cấy lúa. Cây lúa được nuôi dưỡng trong môi trường nước ngọt tự nhiên, lớn lên xanh tốt và cho ra những hạt gạo căng tròn. Sau khi hoàn tất vụ lúa bội thu, đến mùa khô, khi nước ngọt trở nên khan hiếm và nước mặn từ biển theo triều cường len lỏi sâu vào nội đồng, người dân không chống chọi mà lại chủ động đưa nước mặn vào ruộng để tiến hành nuôi tôm. Chu kỳ sản xuất này là một minh chứng sống động cho tư duy thích ứng thay vì đối kháng với tự nhiên, biến thách thức của môi trường thành cơ hội vàng để sản xuất.
Điều làm nên sự đặc biệt và hiệu quả khó tin của mô hình này chính là mối quan hệ cộng sinh tương hỗ giữa cây lúa và con tôm. Sau vụ nuôi tôm kéo dài, đáy ruộng không chỉ được làm sạch mà còn tích tụ một lượng lớn chất hữu cơ tự nhiên, bao gồm thức ăn thừa của tôm, chất thải của chúng, và cả xác tảo, phù du. Toàn bộ những chất hữu cơ phong phú này chính là nguồn dinh dưỡng vô cùng quý giá cho vụ lúa tiếp theo. Nó giống như một loại phân bón hữu cơ tự nhiên, giúp cây lúa sinh trưởng khỏe mạnh, cứng cáp mà không cần hoặc chỉ cần rất ít phân bón hóa học. Ngược lại, sau vụ lúa, gốc rạ còn sót lại, những thảm thực vật thủy sinh và hệ sinh thái đồng ruộng đa dạng đã góp phần cải thiện đáng kể chất lượng nước, hạn chế sự phát triển của mầm bệnh gây hại cho vụ nuôi tôm kế tiếp. Nước được lọc sạch hơn, môi trường trở nên cân bằng hơn.
Chính nhờ vòng tuần hoàn tự nhiên khép kín và thông minh này, người nông dân có thể giảm thiểu một cách đáng kể việc sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật cho cây lúa và kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản. Đây không chỉ là một phương pháp tiết kiệm chi phí mà còn là nền tảng cốt lõi để tạo nên những hạt gạo sạch, an toàn tuyệt đối và mang hương vị tự nhiên tinh túy – những giá trị mà thị trường tiêu dùng hiện đại ngày càng đề cao.
ST25 – Thành quả của khoa học và thực tiễn sản xuất kết hợp
ST25 không phải là một sự may mắn ngẫu nhiên mà là kết tinh của một hành trình nghiên cứu bền bỉ, đầy tâm huyết. Đây là giống lúa được nhóm nghiên cứu của Anh hùng Lao động cùng các cộng sự tại Sóc Trăng miệt mài nghiên cứu và chọn tạo trong suốt hơn 20 năm. Mục tiêu ngay từ đầu đã rất rõ ràng và tham vọng: tạo ra một giống lúa không chỉ cho chất lượng gạo cao cấp mà còn phải có khả năng thích nghi đặc biệt tốt với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu khắc nghiệt, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn ngày càng sâu của vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long.
Và ST25 đã đáp ứng xuất sắc mọi kỳ vọng. Không chỉ có khả năng chịu mặn vượt trội, giúp nó tồn tại và phát triển mạnh mẽ trong điều kiện khắc nghiệt, ST25 còn nổi bật với năng suất ổn định, đảm bảo nguồn cung cho thị trường. Nhưng điều thực sự khiến ST25 trở thành huyền thoại chính là chất lượng hạt gạo.
Hạt gạo ST25 mang một vẻ đẹp tinh tế với hình dáng thon dài, màu trắng trong ngọc ngà, ít bạc bụng – dấu hiệu của một hạt gạo chất lượng. Khi được nấu chín, cơm ST25 tỏa ra một mùi hương đặc trưng quyến rũ, là sự hòa quyện hoàn hảo giữa hương lá dứa thoang thoảng và hương cốm non ngọt ngào. Cơm có độ dẻo vừa phải, hạt cơm mềm nhưng không hề nhão, vị ngọt hậu tự nhiên đọng lại nơi đầu lưỡi. Đặc biệt, một trong những tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá gạo cao cấp là khả năng giữ nguyên chất lượng khi để nguội. Cơm ST25, ngay cả khi nguội, vẫn giữ được độ mềm mại và hương thơm đặc trưng, không bị khô cứng hay mất mùi.
Chính điều kiện canh tác trong môi trường sinh thái tự nhiên, ít hóa chất của mô hình lúa – tôm đã góp phần kiến tạo nên những đặc tính riêng biệt và quý giá ấy. Môi trường trong lành, đất đai màu mỡ tự nhiên, ít bị tác động bởi hóa chất đã giúp cây lúa ST25 phát triển một cách cân bằng, tích lũy được những dưỡng chất tối ưu, từ đó cho ra hạt gạo với hương vị và chất lượng hảo hạng.
Vì sao mô hình lúa – tôm tạo ra gạo chất lượng cao vượt trội?
Sự thật đã được nhiều nghiên cứu khoa học và thực tiễn chứng minh: chất lượng của hạt gạo không chỉ nằm ở bản thân giống lúa mà còn phụ thuộc rất lớn vào điều kiện đất đai, môi trường và phương pháp canh tác mà nó được nuôi dưỡng. Trong trường hợp của ST25 và mô hình lúa – tôm, có nhiều yếu tố cộng hưởng để tạo nên chất lượng vượt trội:
Đầu tiên, đất được nghỉ ngơi và tái tạo sau mỗi vụ lúa nhờ khoảng thời gian nuôi tôm. Thay vì phải chịu áp lực canh tác liên tục, bị vắt kiệt dinh dưỡng, đất ruộng có thời gian phục hồi. Điều này giúp hạn chế đáng kể sự tích tụ của mầm bệnh, sâu hại và cỏ dại, làm giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.
Thứ hai, lượng phù sa giàu khoáng chất và chất hữu cơ tự nhiên được tích lũy từ vụ nuôi tôm là một yếu tố then chốt. Nước thải từ ao tôm chứa nhiều chất dinh dưỡng, sau khi được tháo ra ruộng lúa sẽ lắng đọng và làm cho đất thêm màu mỡ, gia tăng độ phì nhiêu một cách bền vững. Điều này tương đương với việc bón một lượng lớn phân hữu cơ miễn phí và tự nhiên cho cây lúa.
Thứ ba, việc hạn chế tối đa sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật giúp cây lúa phát triển một cách cân bằng, tự nhiên. Khi cây lúa không bị "ép" lớn nhanh bằng hóa chất, nó có thời gian để tổng hợp và tích lũy các chất tạo hương, tạo vị một cách trọn vẹn nhất. Kết quả là hạt gạo có chất lượng ổn định, hương vị đậm đà và an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng.
Thứ tư, hệ sinh thái đa dạng trong mô hình lúa – tôm với sự hiện diện của nhiều loài sinh vật có ích như cá, cua, ốc, côn trùng thủy sinh... giúp duy trì sự cân bằng tự nhiên. Những loài này không chỉ là thức ăn cho tôm mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát dịch hại sinh học, giảm thiểu đáng kể nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên cả lúa và tôm.
Tất cả những yếu tố này đã khiến nhiều chuyên gia trong ngành nông nghiệp đánh giá mô hình lúa – tôm là một trong những hình thức sản xuất lúa thân thiện với môi trường và bền vững nhất hiện nay, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên phạm vi toàn cầu.
Hành trình chinh phục giải thưởng quốc tế và khẳng định vị thế gạo Việt
Cuộc thi World's Best Rice do tổ chức The Rice Trader tổ chức hằng năm từ lâu đã là một sân chơi uy tín bậc nhất, nơi quy tụ những giống gạo chất lượng cao từ các quốc gia sản xuất lúa gạo hàng đầu thế giới. Đây là nơi các nhà khoa học, nông dân và doanh nghiệp gạo từ khắp nơi mang "đứa con tinh thần" của mình đến tranh tài, mong muốn được công nhận và vinh danh.
Năm 2019 đã đi vào lịch sử khi ST25 của Việt Nam xuất sắc được trao danh hiệu Gạo ngon nhất thế giới. Đây không chỉ là một giải thưởng mà còn là một cột mốc vàng son, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam giành vị trí cao nhất tại cuộc thi danh giá này, vượt qua rất nhiều đối thủ "sừng sỏ" và có truyền thống lâu đời như Thái Lan hay Campuchia.
Thành tích này đã thay đổi hoàn toàn cách nhìn của thế giới về gạo Việt Nam. Nếu trước đây, gạo Việt chủ yếu được biết đến với sản lượng lớn và giá thành cạnh tranh, chủ yếu ở phân khúc trung bình, thì sau chiến thắng của ST25, chất lượng gạo Việt đã được cộng đồng quốc tế nhìn nhận và đánh giá ở một tầm cao mới, vươn lên phân khúc cao cấp.
Điều đáng nói là thành công của ST25 không chỉ dừng lại ở năm 2019. Những năm tiếp theo, giống gạo này vẫn liên tục được giới chuyên môn quốc tế đánh giá cao tại các kỳ thi, và nhiều lần vinh dự nằm trong nhóm các loại gạo ngon nhất thế giới. Điều đó không chỉ khẳng định rằng ST25 là một giống lúa đặc biệt mà còn chứng minh rằng thành công của nó không phải là kết quả nhất thời hay may mắn, mà là minh chứng rõ ràng cho một quá trình dài nghiên cứu khoa học nghiêm túc, không ngừng cải tiến giống và xây dựng một mô hình sản xuất bền vững, có chiến lược.
Giá trị kinh tế và ý nghĩa sâu sắc đối với nông nghiệp Việt Nam
Mô hình lúa – tôm không chỉ đơn thuần là phương pháp tạo ra hạt gạo chất lượng cao mà nó còn mang lại vô vàn lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường, góp phần thay đổi diện mạo nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long.
Đối với người nông dân, mô hình này là một giải pháp tài tình để đa dạng hóa nguồn thu nhập. Họ không còn chỉ phụ thuộc vào một vụ lúa duy nhất mà có thể thu hoạch từ cả lúa và tôm, giảm thiểu rủi ro khi thị trường một sản phẩm biến động hoặc khi thời tiết không thuận lợi. Nguồn thu nhập kép giúp đời sống của bà con ổn định và cải thiện rõ rệt.
Đối với môi trường, mô hình lúa – tôm là một hình mẫu về phát triển bền vững. Việc giảm thiểu sử dụng hóa chất không chỉ bảo vệ nguồn nước ngọt quý giá khỏi ô nhiễm mà còn cải thiện đáng kể độ phì nhiêu của đất, giúp duy trì và thậm chí phục hồi hệ sinh thái tự nhiên. Đây là sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.
Đối với ngành nông nghiệp nói chung, đây là một minh chứng hùng hồn cho định hướng phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu mà Việt Nam đang nỗ lực theo đuổi. Nó cho thấy rằng sản xuất quy mô lớn vẫn có thể đi đôi với bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm.
Đối với người tiêu dùng, gạo được sản xuất theo mô hình lúa – tôm mang lại sự yên tâm tuyệt đối về chất lượng, hương vị và độ an toàn thực phẩm. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và quy trình sản xuất thực phẩm, gạo ST25 từ mô hình lúa – tôm đáp ứng hoàn hảo những kỳ vọng đó.
Từ cánh đồng Việt Nam đến thương hiệu gạo toàn cầu – Một Scale mới cho nông nghiệp
Mỗi hạt gạo ST25 không chỉ là một sản phẩm nông nghiệp đơn thuần. Nó là kết tinh của trí tuệ khoa học của các nhà nghiên cứu, là kinh nghiệm dày dặn được truyền từ đời này sang đời khác của người nông dân, và là biểu tượng của sự hài hòa với thiên nhiên. Thành công rực rỡ của ST25 chứng minh một điều quan trọng: những sản phẩm nông nghiệp có giá trị cao, thậm chí là ngon nhất thế giới, không nhất thiết phải được tạo ra bằng việc lạm dụng hóa chất hay áp dụng canh tác thâm canh một cách bất chấp, mà hoàn toàn có thể xuất phát từ những mô hình sản xuất tôn trọng và tận dụng khéo léo quy luật tự nhiên.
Trong xu hướng tiêu dùng toàn cầu ngày càng chuyển dịch mạnh mẽ sang thực phẩm sạch, sản xuất bền vững và bảo vệ môi trường, mô hình lúa – tôm cùng giống gạo ST25 đang vươn lên trở thành một biểu tượng mạnh mẽ cho một nền nông nghiệp Việt Nam hiện đại, có trách nhiệm với cộng đồng và thiên nhiên, đồng thời giữ được bản sắc riêng.
Hành trình từ những cánh đồng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long, nơi từng bị xem là không thể sản xuất lúa chất lượng cao, đến danh hiệu Gạo ngon nhất thế giới không chỉ là câu chuyện về một giống lúa ưu việt. Nó còn là minh chứng hùng hồn cho năng lực đổi mới sáng tạo, sự kiên trì và tầm nhìn chiến lược của nông nghiệp Việt Nam. Đây chính là nền tảng vững chắc để hạt gạo Việt tiếp tục chinh phục những thị trường khó tính nhất trên thế giới, từng bước nâng cao giá trị xuất khẩu và khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ lúa gạo toàn cầu, mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành nông nghiệp nước nhà.
Hãy chia sẻ để lưu lại những điều này và đừng ngại viết xuống dưới phần bình luận những suy nghĩ của bạn nhé
