10/09/2026
TỪ SÁT NHÂN ĐỒNG NAI NHÌN LẠI CÁI GỐC CỦA GIÁO DỤC: CHỖ NÀO CHO GIÁO DỤC LÒNG YÊU THƯƠNG, LÒNG BIẾT ƠN, SỐNG CÓ TRÁCH NHIỆM?!
______
Thời gian qua, dư luận không ít lần bàng hoàng, xót xa trước những vụ thảm án mà hung thủ đang ở độ tuổi vị thành niên hoặc vừa bước qua tuổi trưởng thành. Đằng sau những bản án nghiêm khắc của pháp luật là một câu hỏi nhức nhối dội vào lương tri của những người làm cha mẹ, những nhà giáo dục và toàn xã hội: Chúng ta đã sai ở đâu khi nuôi dạy những đứa trẻ này?
Khi những thanh thiếu niên có thể lạnh lùng tước đoạt mạng sống của người khác – đôi khi chỉ vì một xích mích nhỏ nhặt, vì vài đồng tiền chơi game, hay vì cái "nhìn đểu" – đó không chỉ là sự tha hóa của một cá nhân, mà là sự thất bại của một quy trình giáo dục. Chúng ta đang mải mê chạy đua đào tạo ra những "cỗ máy" trí tuệ, nhưng lại bỏ quên việc ươm mầm cái gốc của tính bản thiện: Lòng Yêu thương, sự Biết ơn và Sống có trách nhiệm
1. DẠY LÀM GIẦU NHƯNG KHÔNG DẠY SỐNG TỐT
Giáo dục hiện đại đang tự hào về những chỉ số: tỷ lệ học sinh đỗ đạt, số lượng huy chương Olympic quốc tế, số điểm IELTS chót vót, hay khả năng làm chủ công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Phụ huynh sẵn sàng đầu tư hàng trăm triệu đồng cho con học Toán tư duy, tiếng Anh giao tiếp, kỹ năng lập trình từ khi mới học cấp một.
Nhưng, có bao nhiêu gia đình và ngôi trường thực sự dành thời gian để dạy trẻ cách nói lời "cảm ơn" chân thành khi nhận một bát cơm từ tay mẹ? Dạy trẻ biết xót xa trước một con vật bị thương? Hay biết hạ cái "tôi" xuống để nhường nhịn bạn bè? Dạy trẻ biết sống có trách nhiệm với gia đình, ông bà, bố mẹ, xa hơn là trách nhiệm với cộng đồng?!
Sự lệch pha này tạo ra một thế hệ "khuyết tật cảm xúc", sống “thờ ơ, vô cảm”, “ích kỷ cá nhân”…Các em có thể giải một bài toán Không gian phức tạp, nhưng lại không biết cách giải quyết một mâu thuẫn cá nhân. Khi gặp bức xúc, thay vì dùng sự thấu cảm để đối thoại, các em chọn bạo lực. Khi sự vô cảm lên ngôi, tội ác sẽ có chỗ dung thân; lãnh cảm, thờ ơ chiếm chỗ thì nguy cơ gia đình, xã hội sẽ vụn vỡ!
2. CHIẾC PHANH "HÃM" CÁI ÁC
Mọi tội ác tàn độc nhất đều bắt nguồn từ sự ích kỷ tột độ và sự đứt gãy kết nối với đồng loại.
Hãy tự đặt ra những câu hỏi đầy day dứt: Nếu những đứa trẻ được tưới tắm đủ đầy bằng sự ấm áp của lòng yêu thương và sự biết ơn sâu sắc, liệu chúng có trở thành những người trẻ sống ích kỷ, vô trách nhiệm với chính tương lai của mình và gia đình? Nếu biết thấu hiểu công ơn mang nặng đẻ đau, liệu có còn những thanh niên dễ dàng chọn cách tự tử vì tình, vứt bỏ sinh mệnh chỉ vì một phút bồng bột, tuyệt vọng? Và nếu trái tim biết đập những nhịp đập của sự thấu cảm, liệu có còn những kẻ máu lạnh, sẵn sàng vung dao tước đoạt mạng sống của đồng loại chỉ vì một ánh nhìn xích mích?
Chắc chắn là không! Bởi lẽ:
- Lòng Yêu thương là khả năng thấu cảm. Khi một đứa trẻ được dạy cách yêu thương, trẻ sẽ cảm nhận được nỗi đau của đồng loại. Chính sự thấu cảm này là "chiếc phanh" vô hình nhưng vững chắc nhất ngăn cản con người làm việc ác. Người biết xót thương sẽ không thể lạnh lùng vung dao.
- Lòng Biết ơn là cội nguồn của sự khiêm tốn và trân trọng. Một đứa trẻ biết ơn công lao cha mẹ sẽ không sa ngã. Biết ơn thầy cô, bạn bè, biết ơn cuộc sống sẽ giúp các em triệt tiêu đi sự "sân si", đố kỵ và ảo tưởng về đặc quyền của bản thân.
Khi giáo dục khuyết thiếu hai yếu tố này, chúng ta đang vô tình thả ra xã hội những con người có cái đầu lạnh nhưng trái tim cũng đóng băng.
3. GIÁO DỤC LỚN HƠN ĐÀO TẠO, PHẢI TRỞ VỀ VỚI BẢN NGUYÊN
Nhìn từ các thảm án, hệ thống giáo dục cả ở gia đình và nhà trường cần một cuộc "đại phẫu" để quay về với giá trị cốt lõi: Dạy làm người trước khi dạy làm thợ, làm chuyên gia.
- Thức tỉnh từ Gia đình: Cha mẹ cần ngừng việc dùng vật chất để bù đắp sự vắng mặt của mình. Bữa cơm gia đình, những cuộc trò chuyện sâu sắc, sự làm gương trong cách cư xử hiếu thuận với ông bà, tử tế với người ngoài... chính là bài học về lòng yêu thương sinh động nhất mà không một trường học quốc tế nào dạy thay được.
- Cải tổ từ Nhà trường: Không thể tiếp tục coi Giáo dục Công dân là môn học phụ, học để đối phó. Cần biến giáo dục đạo đức thành những trải nghiệm thực tế như: cho trẻ tham gia các hoạt động thiện nguyện, chăm sóc người già neo đơn, lao động phục vụ cộng đồng. Đồng thời, phải lấy Lịch sử làm gốc để hun đúc lòng biết ơn cội nguồn, biết ơn thế hệ đi trước; lấy Pháp luật làm ranh giới để trẻ biết sợ cái sai; và lấy Văn học để nuôi dưỡng sự thấu cảm!
Nhà văn C.S. Lewis từng nói: "Giáo dục mà không có đạo đức thì chỉ tạo ra những mối hiểm họa khôn lường cho xã hội."
_____
Những thảm án đau lòng là cái giá quá đắt mà xã hội đang phải trả cho sự “chênh vênh của giáo dục”. Mới gần đây nhất ngày 4/9 tại một trường học trên địa bàn xã Thạnh An, Tp Hồ Chí Minh một nam sinh (sinh năm 2011) đã dùng hung khí tấn công làm bị thương 5 học sinh khác học cùng trường (hiện sức khỏe các em đã ổn định và đang tiếp tục được theo dõi, điều trị tại bệnh viện). Được biết nam sinh đó đã được chẩn đoán “Phản ứng với stress trầm trọng và rối loạn sự thích ứng - các rối loạn hỗn hợp về hành vi và cảm xúc”; thời gian gần đây có một số biểu hiện tâm lý, cảm xúc chưa ổn định trong quá trình sinh sống, học tập. Bên cạnh đó, nam sinh này tham gia, tiếp cận các nội dung tiêu cực từ một hội, nhóm trên nền tảng mạng xã hội nước ngoài; từ đó bị tác động về nhận thức, thúc đẩy nam sinh tìm hiểu cách thức thực hiện hành vi và dẫn đến việc tấn công các học sinh khác.
Ngoài giáo dục từ Nhà trường thì Gia đình nhân tố là vô cùng quan trọng, nếu không quan tâm, quản lý, nắm bắt tâm lý các em từ sớm thì hệ luỵ là khôn lường, nhất là thời đại công nghệ số, internet, MXH, game bạo lực…Phụ huynh các em phải thường xuyên nắm bắt diễn biến tâm lý, các mối quan hệ, nội dung mà các em tiếp cận trên không gian mạng… để kịp thời phát hiện những dấu hiện bất thường, lệch lạc trong nhận thức và hành vi. Khi phát hiện con em tiếp cận các nội dung tiêu cực, bạo lực, kích động hoặc có dấu hiệu bất ổn về tâm lý, phụ huynh cần chủ động trao đổi, định hướng, phối hợp với nhà trường và cơ quan chức năng để có biện pháp hỗ trợ, ngăn ngừa kịp thời, không để phát sinh hậu quả đáng tiếc.
Có lẽ, đã đến lúc tiêu chí “đánh giá” một ngôi trường tốt, “gia đình văn hoá” không chỉ nằm ở bảng điểm hay lời khen trên giấy, mà phải nằm ở việc những đứa trẻ bước ra đời với nụ cười hạnh phúc, biết ơn và biết yêu thương con người, giúp đỡ người khác khi gặp hoạn nạn, sống có trách nhiệm, chấp hành nghiêm pháp luật…Giáo dục từ Nhà trường và Gia đình là nền tảng để tạo nên những công dân tốt. Đó mới là lớp khiên bảo vệ vững chắc nhất cho sự bình yên của xã hội ngày mai 🛡️
Theo Lê Công Năng & tổng hợp
