04/07/2024
Në vitet 1941–1944, Kosova shënoi një ngjarje të rëndësishme për historinë e saj: hapjen e shkollave të para shqipe. Figura kyçe në këtë mision ishin Ernest Koliqi dhe Ali Hashorva. Në vitin shkollor 1941–1942, u hapën 173 shkolla fillore, 3 të mesme dhe disa gjimnaze të ulëta. Në nëntor të vitit 1941, u hap Shkolla Normale në Prishtinë. Kjo periudhë njihet si “Koha e Shqipnisë”, ku shkollat, administrata, dhe pushtetit vendor ishin të gjitha në gjuhën shqipe. Ky ishte një mision i rëndësishëm për arsimin kombëtar dhe ndërgjegjen kombëtare të shqiptarëve që mbetën jashtë kufijve shtetërorë.
Me poshte po e paraqesim edhe dokumentin e kohes qe e deshmon kete ngjarje madheshtore!
SHKRESË
e Ministrisë së Arsimit - Tiranë, përmes së cilës njofton Komisariatin e Naltë Civil për Kosovë, Dibër e Strugë, për hapjen e shkollave shqipe në Tokat e Liruara, për çka lutë këtë organë të lartë që nëpërmjet prefekturave, nënprefekturave, bashkive dhe komunave të bëhen sa më parë shpalljet publike
Nr. 4009/XVII Tiranë, më 14 tetor 1941
P. T.
Komisariatit Civil të Kosovës e të Dibrës
Prizrend
Bashkëlidhun kam nderin të paraqes listën e shkollavet qi hapen për herë të parë në qendrat e katundet e ndryshme të Kosovës e të Dibrës.
Pjesa ma e madhe e këtyneve ka me u plotësue me mësuesët qi kemi me ua njoftue s’afërmi.
Vendet qi mund të mbeten vakant do të plotësohen ma vonë po sa të kenë marrë fund provimet e maturës e konkurset.
Gjatë vitit kemi me hapë dhe shkolla tjera, por kjo ka me qenë e mundun, kur kjo Ministri të ketë realizue hapjen e disa kursevet të jashtëzakonshme pedagogjike, për mësuesë e mësuese, për çeljen e të cilavet kemi kërkue autorizimin përkatës.
Lutem në këtë rasë të kini mirësinë me ba shpalljet përkatëse me anë të Prefekturave, të Nënprefekturave, të Bashkive e të Komunavet për hapjen e këtyne shkollave; njiherit t,u epnin urdhnin e duhun qi të kujdesën me të tana mundësitë e tyne për të mënjanue çdo pengim qi do të ndalonte nisjen nga puna në këto shkolla.
M I N I S T R I
Inspektoris s’Arsimit Prizrend, Prishtinë
Pejë, Dibër e Madhe,
Tetovë.
Për njoftim.
M i n i s t r i
Ernest Koliqi
V E N D I M
Nr......dt...........................941-XX-
Sot, me datën 1.X.1941-XX- n’orën 17 u mblodh Këshilli i Administratës së kësaj Ministrije ndën Kryesin e Këshilltarit të Përhershëm Z. Dr. Mario Morandi, me antërë Z.Z. Anton Kranji, Sekretar i Përgjithshëm, Injac Naraçi, Drejtor i Arsimit të Mesëm, Ahmet Duhanxhiu, Drejtor i Arsimit Filluer dhe Z. Ali Hasharovën, Antar i Inspektoris Eprore, për të studjue raportet dhe shkresat: a) të Misjonit Shkolluer të Kosovës Nr. 28/I dt. 31.8.941-XX dhe b) të Misjonit Shkolluer të Dibrës Nr. 21 dt. 11.8.941-XX, raporte këto, qi flasin mbi nevojën e hapjes së shkollavet kombëtare në krahinat e ndryshme të visevet të lirueme.
Këshilli, si shqyrtoi e studjoi me kujdes raportet e propozimet e përmbajtuna në të dhe, mb,anë tjetëe, tue marrë para sysh ngushticën për personel qi ka arsimi Filluer,
V E N D O S I
1. Hë për hë hapjen e shkollavet fillore kombëtare në vendet, qi rreshtohen më poshtë e në sasin qi shënohet për bri të secilës:
I. NË VISET E KOSOVËS
Në Prizrend e rrethe:
Në Prizrend 2 Shkolla fillore me 17 mësues
“ Korishë 1 “ “ “ 1 “
“ Novak 1 “ “ “ 1 “
“ Zym 1 “ “ “ 1 “
Në Dragash e rrethe :
“ Vranishtë 1 “ “ “ 1 “
“ Rapçe 1 “ “ “ 1 “
“ Brodë 1 “ “ “ 2 “
“ Restelicë 1 “ “ “ 1 “
Në Suharekë e rrethe:
“ Suharekë 1 “ “ “ 1 “
“ Mushtishtë 1 “ “ “ 1 “
“ Nishur 1 “ “ “ 1 “
Në Gjakovë e rrethe:
“ Gjakovë 1 “ “ “ 10 “
“ Cernabreg 1 “ “ “ 2 “
“ Irzniq 1 “ “ “ 2 “
“ Novosellë 1 “ “ “ 2 “
“ Çernijan 1 “ “ “ 1 “
“ Dobrigje 1 “ “ “ 1 “
“ Voksh 1 “ “ “ 1 “
Në Rahoves e rreth:
“ Rahovec 1 “ “ “ 4 “
“ Hoça e Vogël 1 “ “ “ 1 “
“ Hoça e madhe 1 “ “ “ 2 “
“ Banjë 1 “ “ “ 2 “
“ Carallup 1 “ “ “ 1 “
“ Kijevë 1 “ “ “ 2 “
“ Drenovc 1 “ “ “ 2 “
“ Mamushë 1 “ “ “ 2 “
Në Pejë e rrethe:
“ Pejë 1 “ “ “ 12 “
“ Papraçan 1 “ “ “ 1 “
“ Strellcë 1 “ “ “ 3 “
“ Kucishtë (Ver.) 1 “ “ “ 1 “
Në Istok e rrethe:
“ Istok 1 “ “ “ 3 “
“ Gjyrakoc 1 “ “ “ 2 “
“ Uhca 1 “ “ “ 2 “
“ Vrellë 1 “ “ “ 1 “
“ Zllakuçan 1 “ “ “ 1 “
Në Serbicë e rrethe:
“ Serbicë 1 “ “ “ 1 “
“ Turiçefc 1 “ “ “ 2 “
“ Obri 1 “ “ “ 1 “
Në Plavë e rrethe:
“ Plavë 1 “ “ “ 3 “
“ Guci 1 “ “ “ 3 “
Në Prishtinë e rrethe:
“ Prishtinë 2 “ “ “ 15 “
“ Sedllarë 1 “ “ “ 1 “
“ Komoran 1 “ “ “ 1 “
“ Lipjanë 1 “ “ “ 1 “
“ Rufe i Ri 1 “ “ “ 1 “
“ Janjevë 1 “ “ “ 3 “
Në Ferizaj e rrethe:
“ Ferizaj 1 “ “ “ 3 “
“ Shtime 1 “ “ “ 2 “
“ Greminjë 1 “ “ “ 1 “
“ Talinovc i Madh 1 “ “ “ 1 “
“ Mirash 1 “ “ “ 1 “
“ Bibaj 1 “ “ “ 1 “
“ Shivovë 1 “ “ “ 1 “
Në Gjilan e rrethe:
“ Gjilan 1 “ “ “ 4 “
“ Bresalcë 1 “ “ “ 1 “
“ Strezovë 1 “ “ “ 1 “
“ Hogoshtë 1 “ “ “ 1 “
“ Cërnicë 1 “ “ “ 1 “
“ Koretinë 1 “ “ “ 1 “
II. NË VISET E DIBRËS
Në Dibër të Madhe e rrethe:
Në Dibër të Madhe 1 Shkollë fillore me 8 mësues
“ Banishtë 1 “ “ “ 1 “
“ Zherovnicë 1 “ “ “ 2 “
“ Vidush 1 “ “ “ 1 “
“ Radastushë 1 “ “ “ 1 “
“ Trebishtë 1 “ “ “ 1 “
“ Velebërdë 1 “ “ “ 1 “
“ Skudrinë 1 “ “ “ 1 “
“ Kosovrast i Epërm 1 “ “ “ 1 “
“ Zepishtë 1 “ “ “ 1 “
“ Paresh 1 “ “ “ 1 1
Në Strugë e rrethe:
“ Strugë 1 “ “ “ 6 “
“ Radohoshtë 1 “ “ “ 1 “
“ Ladorishtë 1 “ “ “ 1 “
“ Veleshtë 1 “ “ “ 1 “
“ Llabunishtë 1 “ “ “ 2 “
“ Livadhi 1 “ “ “ 1 “
Në Kërçovë e rrethe:
“ Kërçovë 1 “ “ “ 7 “
“ Strelcë 1 “ “ “ 1 “
“ Shytovë 1 “ “ “ 1 “
“ Serbicë 1 “ “ “ 1 “
“ Tuhinë 1 “ “ “ 1 “
“ Jagoll-Delencë 1 “ “ “ 1 “
“ Trapçindoll 1 “ “ “ 1 “
“ Zajas 1 “ “ “ 2 “
“ Dërgovë 1 “ “ “ 1 “
Në Gostivar e rrethe:
“ Gostivar 1 “ “ “ 8 “
“ Dobërdol 1 “ “ “ 1 “
“ Vrapçishtë 1 “ “ “ 2 “
“ Debreshë 1 “ “ “ 2 “
“ Zdunje 1 “ “ “ 1 “
“ Vërtok 1 “ “ “ 2 “
“ Radhenë 1 “ “ “ 1 “
“ Reçan 1 “ “ “ 2 “
“ Tërnovë 1 “ “ “ 1 “
“ Banic e Poshtme 1 “ “ “ 1 “
“ “ Epërme 1 “ “ “ 1 “
“ Llakavicë 1 “ “ “ 1 “
“ Forinë 1 “ “ “ 1 “
“ Çegran 1 “ “ “ 1 “
Në Tetovë e rrethe:
“ Tetovë 2 shkolla fillore me 12 mësues
“ Shipkovicë 1 “ “ “ 1 “
“ Xhepçishtë 1 “ “ “ 1 “
“ Zhelinë 1 “ “ “ 2 “
“ Reçicë Madhe 1 “ “ “ 1 “
“ Pallçishtë 1 “ “ “ 1 “
“ Kamjan 1 “ “ “ 2 “
“ Negotinë 1 “ “ “ 1 “
“ Pirok 1 “ “ “ 1 “
“ Gradec 1 “ “ “ 1 “
“ Bogovinë 1 “ “ “ 1 “
“ Miletinë 1 “ “ “ 1 “
“ Çellopek 1 “ “ “ 2 “
2. Transferimin e numrit të nevojshëm të personelit mësimuer, qi shenohet këtu sipër pranë së cilës shkollë, nga shkollat e Shqipnis së përparshme në këto shkolla kombëtare, qi për herë të parë po hapen në viset e lirueme.
3. Administrimin e Arsimit Filluer në kosovë e Dibër tue hapë pesë Inspektori me qendra në Prizrend, në Pejë, në Prishtinë, në Dibër të Madhe dhe në Tetovë.
4. Dekretimin e hapjes së shkollavet të sipërshënueme nga ana e Titullarit të Ministris s,Arsimit.
5. Të propozohet në Këshillin e Ministravet Dekretimi i pesë vendeve të rij për Inspektora t,Arsimit Filluer të ruolit në qendrat e përmenduna në pikën 3 të këtij vendimi.
6. Përmbajtja e pikës 1 të këtij vendimi do t,i njoftohet Makambësis Mbretnore, Kryeministris, Ministris së P. të Mbrendshme, Komandës së Përgjithshme të KK.MM. dhe Komisariatit Civil të Visevet të lirueme të Kosovës, të Dibrës e të Strugës.
A N Ë T A R Ë T K R Y E T R I
AQSH.F.195.v.1941.D.113.fl.74-78
